پنجم اسفند، زادروز حکیم فرزانه خواجه نصیرالدین طوسی، در تقویم رسمی کشور به عنوان «روز مهندس» نامگذاری شده است؛ روزی برای پاسداشت دانشی که زیربنای تمدنسازی و توسعه پایدار به شمار میرود. انتخاب نام دانشمندی جامعالاطراف که در قرن هفتم هجری در ریاضیات، نجوم، معماری و فلسفه سرآمد بود، یادآور این واقعیت است که مهندسی در ایران ریشهای عمیق و تاریخی دارد.
امروز نیز در میانه تحولات پرشتاب فناورانه و رقابتهای پیچیده اقتصادی، نقش مهندسان در طراحی زیرساختها، مدیریت منابع و خلق راهحلهای نوآورانه، بیش از هر زمان دیگری برجسته است. این روز فرصتی برای بازخوانی مسئولیت حرفهای مهندسان و قدردانی از تلاشهای آنان، بهویژه در حوزههای زیربنایی کشور است.
مهندسی؛ پیشران اقتصاد ملی
در ادبیات توسعه، زیرساختهای حملونقل، مسکن و خدمات پایه، پیششرط رشد پایدار اقتصادی شناخته میشوند. وزارت راه و شهرسازی به عنوان یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد ملی، در گسترهای از حوزههای جادهای، ریلی، هوایی، دریایی، مسکن و هواشناسی فعالیت میکند؛ حوزههایی که ستون فقرات فعالیتهای تولیدی و تجاری کشور را شکل میدهند.
کارآمدی این بخش، وابسته به دانش، تجربه و تعهد مهندسانی است که در طراحی، اجرا و بهرهبرداری پروژهها نقشآفرینی میکنند. از ساخت بزرگراهها و آزادراهها تا توسعه شبکه ریلی، از احداث بنادر و فرودگاهها تا اجرای طرحهای بازآفرینی شهری و تأمین مسکن، مهندسان در خط مقدم تحقق برنامههای توسعهای قرار دارند.
مهندسان وزارت راه و شهرسازی؛ از سیاستگذاری تا اجرا
مهندسان شاغل در وزارت راه و شهرسازی، علاوه بر نقش فنی، در سطوح سیاستگذاری، برنامهریزی و نظارت نیز حضور مؤثر دارند. تدوین طرحهای جامع حملونقل، مدیریت پروژههای کلان ملی، نظارت بر استانداردهای ایمنی راهها و ارتقای کیفیت ساختوساز، بخشی از مسئولیتهای تخصصی این بدنه حرفهای است.
در سالهای اخیر، بهرهبرداری از هزاران کیلومتر بزرگراه و راه اصلی، ایمنسازی نقاط پرحادثه، توسعه و نوسازی ناوگان ریلی، اجرای پروژههای فرودگاهی و دریایی و تجهیز ایستگاههای هواشناسی، جلوههایی از تلاش مستمر مهندسان این وزارتخانه بوده است. هر یک از این پروژهها، حاصل کار تیمی گستردهای از طراحان، ناظران، مدیران پروژه و متخصصان فنی است که با رعایت استانداردهای حرفهای، مسیر توسعه را هموار کردهاند.
در کنار بدنه تخصصی وزارتخانه، شرکتهای پیمانکار و مشاور حوزه راه و شهرسازی، نقشی تعیینکننده در تحقق پروژههای ملی ایفا میکنند. این شرکتها با بهرهگیری از ظرفیت مهندسان جوان و باتجربه، در طراحی سازههای پیچیده، اجرای پروژههای سنگین عمرانی و مدیریت ریسکهای فنی و مالی مشارکت دارند.
تجربه اجرای پروژههای بزرگ آزادراهی، تونلها، پلهای عظیم و سازه های بندری و غیره نشان میدهد که مهندسی ایرانی توان رقابت با استانداردهای بینالمللی را دارد. انتقال دانش فنی، استفاده از فناوریهای نوین، مدیریت بهینه منابع و رعایت الزامات زیستمحیطی، از شاخصهای حرفهای است که در سالهای اخیر بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
مهندسی و مسئولیت اجتماعی
مهندسی صرفاً طراحی سازهها نیست؛ بلکه تصمیمسازی درباره کیفیت زندگی شهروندان است. ایمنی راهها، دسترسی به مسکن مناسب، کاهش مصرف سوخت، توسعه حملونقل عمومی و کاهش آلایندهها، همگی پیامدهای مستقیم کیفیت تصمیمات مهندسی هستند.
در شرایطی که کشور با چالشهایی چون محدودیت منابع، ناترازی ها، تحولات اقلیمی و فشارهای اقتصادی مواجه است، نقش مهندسان در بهینهسازی مصرف انرژی، مقاومسازی سازهها و ارتقای تابآوری زیرساختها اهمیت دوچندان مییابد. نگاه علمی و آیندهنگر، میتواند هزینههای بلندمدت را کاهش داده و بهرهوری ملی را افزایش دهد.
جهان امروز، عرصه رقابت بر سر فناوریهای نوین و هوشمندسازی زیرساختهاست. دیجیتالسازی شبکههای حملونقل، استفاده از سامانههای هوشمند ترافیکی، توسعه بنادر و فرودگاههای هوشمند و بهکارگیری دادههای اقلیمی در مدیریت بحران، نمونههایی از تحولات نوین در حوزه مهندسی است.
برای تداوم پیشرفت، سرمایهگذاری در آموزش مستمر مهندسان، تقویت پژوهشهای کاربردی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان، ضرورتی اجتنابناپذیر است. پیوند دانشگاه، صنعت و دستگاههای اجرایی، میتواند زمینه ارتقای استانداردها و افزایش بهرهوری را فراهم آورد.
روز مهندس؛ بازخوانی یک مسئولیت ملی
روز مهندس، صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه فرصتی برای تأکید بر جایگاه راهبردی این حرفه در آینده کشور است. توسعه پایدار، بدون زیرساختهای ایمن و کارآمد ممکن نیست و تحقق این هدف، بدون حضور مهندسان متخصص و متعهد، دستیافتنی نخواهد بود.
این روز، بهانهای است برای قدردانی از تمامی مهندسان ایران، بهویژه مهندسان شاغل در وزارت راه و شهرسازی و مهندسان پرتلاش شرکتهای پیمانکار و مشاور که با دانش، دقت و مسئولیتپذیری، در مسیر ساختن ایران نقشآفرینی میکنند.
توسعه ملی، فرآیندی تدریجی و مبتنی بر برنامهریزی دقیق است. هر پل، هر کیلومتر راه، هر واحد مسکونی و هر پروژه زیرساختی، نتیجه محاسبات دقیق و تصمیمهای حرفهای مهندسانی است که آینده را طراحی میکنند.
پاسداشت روز مهندس، در واقع پاسداشت عقلانیت، دانش و تعهد حرفهای است؛ سرمایهای انسانی که ضامن استمرار مسیر پیشرفت کشور خواهد بود. با تکیه بر این سرمایه، میتوان افقهای روشنتری را برای اقتصاد ملی و رفاه عمومی ترسیم کرد.