به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، صبح شنبه ۲۷ تیر، یزد زودتر از همیشه بیدار شد؛ شهری که همواره میان تاریخ و توسعه ایستاده، اینبار میزبان وزیری بود که سفرش را در میانه جنگ و درست چند ساعت بعد از تهاجم اولیه دشمن به اطراف شهر یزد آغاز کرد. فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، در نخستین ساعات حضورش در استان یزد، به میدان طرحهایی رفت که سالها در انتظار تصمیم، تکمیل و اجرا مانده بودند. از خاکبرداری نخستین آزادراه استان تا تحویل خانههایی که در قالب نهضت ملی مسکن به ایستگاه بهرهبرداری رسیدهاند، سفر او بر محور یک پرسش میچرخید: چگونه میتوان راه را به مقصد رساند و خانه را از وعده به زیست روزمره بدل کرد؟
یزد، صبحی که به کارگاه راه بدل شد
نخستین ایستگاه سفر وزیر، جایی بود که نقشهها از سطح کاغذ جدا میشدند و به خاک میرسیدند. فرزانه صادق در مراسم آغاز عملیات اجرایی اَبَرپروژه استان، آزادراه نطنز ـ یزد ـ سیرجان در محور اردکان ـ مهریز حضور یافت؛ پروژهای که برای یزد فقط یک مسیر تازه نیست، بلکه نشانهای از ورود استان به شبکهای است که سالها در آن سهمی نداشت. در این مراسم، لحن وزیر روشن و بیپرده بود. او «جنگ امروز» را «جنگ کریدورها» خواند و از همانجا خط اصلی نگاه وزارتخانه را ترسیم کرد: در روزگاری که مسیرهای ارتباطی، فقط راههای عبور نیستند و به میدان رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیکی بدل شدهاند، وظیفه وزارت راه و شهرسازی صرفاً ساختن نیست؛ مرمت سریع، حفظ پیوندها و جلوگیری از بنبست نیز بخشی از مأموریت روزمره آن است.
وزیر در همان فضا بر یک اصل دیگر نیز پای فشرد: طرحهای آزادراهی باید با مشارکت بخش خصوصی پیش بروند و تا اطمینان از این همراهی، عملیات اجرایی آغاز نشود. در روایت او، تعهد به مردم پیش از هر چیز قرار داشت؛ تعهدی که به زبان اداری بیان نشد، بلکه در قالب تصمیم و احتیاط راهبردی صورتبندی شد. آزادراه اردکان ـ مهریز، با سرمایهگذاری تقریبی ۷۰ همت، قرار است در بازهای پنجساله به بهرهبرداری برسد؛ مسیری ۱۳۰ کیلومتری که ۸۶ کیلومتر آن مسیر جدید است و ۴۴ کیلومتر دیگر با تعریض محور موجود تکمیل میشود. اما در این مراسم، عددها تنها برای شرح یک پروژه نبودند؛ آنها نشان میدادند که وزیر در برابر یک طرح عمرانی صرف نایستاده، بلکه درباره حلقهای از زنجیره اتصال کشور سخن میگوید.
اولین آزادراه، اولین تغییر در نقشه یزد
هوشنگ بازوند، معاون وزیر و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور، در همین مراسم بر یک نکته تأکید کرد که معنای سفر وزیر را کاملتر میساخت: یزد تا امروز در حوزه آزادراهی سهمی نداشته و اکنون برای نخستینبار وارد شبکه آزادراهی کشور میشود. به بیان او، از مجموع ۳ هزار و ۱۳۰ کیلومتر آزادراه کشور، سهم یزد تا پیش از این صفر بود؛ اما اکنون ۱۳۰ کیلومتر آزادراه برای استان در دستور کار قرار گرفته است. این جمله، صرفاً یک آمار نبود؛ توصیف وضعیتی بود که در آن، استانی در مرکزیت جغرافیایی کشور، با وجود نقش پررنگ در کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب، از شبکه آزادراهی بیبهره مانده بود.
بازوند از جایگاه یزد در شبکه راهی کشور نیز سخن گفت: ۸۱۴ کیلومتر بزرگراه و ۷۲۷ کیلومتر راه اصلی، رتبههای هفتم و دهم کشور را برای استان رقم زدهاند. اما آنچه در این سفر برجسته شد، نه ایستادن بر رتبهها، بلکه حرکت بهسوی تکمیل حلقههای ناتمام بود. آزادراه اردکان ـ مهریز، به تعبیر او، یکی از قطعات مهم کریدور شمال به جنوب است و چهار شهر اردکان، یزد، مهریز و محدودههای پیرامونی را نیز بهعنوان کنارگذر پوشش میدهد. این طرح، علاوه بر نقش ترانزیتی، از مسیرهای پرتردد و فرسوده بار میگیرد و ظرفیت عبور را در شبکه مرکزی کشور بازتعریف میکند.
جزئیات فنی پروژه نیز در همان جلسه با صراحت بیان شد: سهم ۷۰ درصدی بخش خصوصی و ۳۰ درصدی دولت در تأمین مالی، مشارکت ۶۰ درصدی سازمان همیاری شهرداریهای استان یزد، ۱۰ درصدی سازمان ملی زمین و مسکن و ۳۰ درصدی شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور. این اعداد، در کنار تعبیر وزیر از «جنگ کریدورها»، تصویری از سیاستورزی اجرایی ارائه میکردند؛ سیاستی که در آن دولت میکوشد بدون اتکا به شعار، مسیرهای حیاتی کشور را با تکیه بر سازوکارهای مشارکتی جلو ببرد.
در همین چارچوب، بازوند از آثار اجرایی طرح نیز سخن گفت: سالانه حدود ۳ میلیون لیتر صرفهجویی در مصرف بنزین، ۹ میلیون لیتر صرفهجویی در مصرف گازوئیل و حدود ۲۵ دقیقه کاهش زمان سفر. این ارقام، اگر در کنار اهداف ایمنی و کاهش بار ترافیکی قرار گیرند، نشان میدهند که پروژه آزادراهی یزد فقط یک افتتاح یا کلنگزنی نیست؛ گام نخست برای تغییر منطق حرکت در یک پهنه راهبردی است. از همینرو، سفر وزیر به یزد در نخستین ساعت
هایش از یک مراسم معمولی فاصله گرفت و به اعلام ورود استان به مرحلهای تازه از زیرساخت تبدیل شد.
راههایی که باید دوباره جان بگیرند
اما سفر وزیر در یزد تنها به آغاز یک آزادراه محدود نماند. بخش دیگر این برنامه، به راههای موجودی مربوط بود که باید از فرسودگی بیرون میآمدند و دوباره نقش شریانهای اصلی را ایفا میکردند. در همین سفر، ۲۵۰ کیلومتر از پروژه روکش آسفالت محورهای شریانی استان افتتاح شد؛ اقدامی که بهظاهر فنی و اجرایی است، اما در عمل به مفهوم احیای روزمرگی مردم و حملونقل استان است. محمد رستگاری، مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای استان یزد، از آغاز عملیات اجرایی و بهرهبرداری از پروژههایی به ارزش ۷.۵ هزار میلیارد تومان خبر داد؛ پروژههایی که علاوه بر روکش آسفالت ۲۵۰ کیلومتر از راههای شریانی، شامل ۹۷ کیلومتر راههای فرعی، ایمنسازی ۳۵۰۰ کیلومتر از جادههای استان و آغاز احداث تقاطع غیرهمسطح شهرک پردیس زندگی با اعتبار ۴۰۰ میلیارد تومان میشوند.
او در همان گزارش، از تردد روزانه ۲۴ هزار وسیله نقلیه در بخش یزد از کریدور شمال ـ جنوب سخن گفت؛ عددی که معنای آن در ایستگاههای جادهای، باربریها، سفرهای میانشهری و زنجیرههای اقتصادی استان آشکار میشود. در چنین صحنهای، حضور وزیر فقط نقش ناظر ندارد؛ او کسی است که باید میان تقاضاهای انباشته، محدودیتهای مالی و ضرورتهای ایمنی تصمیم بگیرد و جهت دهد. از همین زاویه، افتتاح روکش آسفالت و آغاز عملیاتهای جدید، امتداد همان نگاه اولیه به آزادراه بود: شبکه راهی، وقتی معنا مییابد که هم مسیرهای تازه خلق کند و هم مسیرهای قدیمی را زنده نگه دارد.
چنین ترکیبی از توسعه و نگهداشت، در سخنان فرزانه صادق نیز بازتاب داشت. او در مراسم آغاز عملیات آزادراه تصریح کرد که وزارت راه و شهرسازی مسئولیت دارد در برابر «بنبست»هایی که دشمنان میکوشند در داخل و بیرون کشور ایجاد کنند، مسیرها را بهموقع مرمت کند. این جمله، در کنار گزارش راهداری استان، نشان میداد که نگاه وزیر به حملونقل، صرفاً توسعه شبکه نیست؛ حفظ تابآوری نیز بخشی از تعریف راه در نگاه اوست. به همین دلیل، ۲۵۰ کیلومتر روکش آسفالت، فقط بهروزرسانی یک مسیر نیست، بلکه احیای ظرفیتهایی است که استان را به جریان دائمی ترانزیت و جابهجایی متصل میکند.
خانههایی که از وعده به تحویل رسیدند
اگر جاده، نخستین چهره این سفر بود، مسکن، چهره دوم و شاید ملموستر آن برای مردم بهشمار میآمد. در ادامه برنامه، فرزانه صادق در مراسمی حضور یافت که ۵۷۵۸ واحد از طرح نهضت ملی مسکن استان یزد در آن افتتاح، بهرهبرداری و تحویل شد؛ ترکیبی از واحدهای تکمیلشده، واحدهای نیمهساز و زمینهایی که به متقاضیان واگذار شد. اینجا، سفر وزیر از عرصه راه به عرصه سکونت میرسید و از نقشههای ارتباطی، به زیست واقعی خانوادهها گره میخورد.
در این بخش، نقش فرزانه صادق از سطح یک مقام برگزارکننده فراتر رفت و به کسی بدل شد که درباره مسیر آینده سخن میگوید. او در همان مراسم تأکید کرد که اولویت دولت در نهضت ملی مسکن، احیای بافتهای فرسوده و تاریخی و رعایت کیفیت است. نگاه او به مسکن، نگاهی صرفاً عددی و شتابزده نبود. با صراحت گفت آمادهسازی هر هکتار زمین ـ بدون احتساب هزینه دسترسی و خدمات روبنایی ـ بیش از ۵ میلیارد تومان هزینه دارد؛ از اینرو، احیای بافتهای موجود، رویکردی منطقیتر و مقرونبهصرفهتر است. این سخن، در یزد معنای مضاعفی پیدا میکند؛ شهری که هویت تاریخی و معماری آن، نمیتواند قربانی سرعت ساختوساز شود.
وزیر در توضیح راهبرد وزارتخانه، از پیوند «مردمداری» و «کیفیت» سخن گفت. این ترکیب، در فضای یک مراسم مسکن، فقط شعار نبود؛ توضیحی بود برای اینکه چرا برخی پروژهها باید با زیرساخت کامل و خدمات روبنایی تحویل شوند و چرا تحویل مسکن، بدون آمادهسازی محیط و امکانات، بهمعنای پایان کار نیست. او در همین مراسم به پروژه ۷۲ واحدی «خلف باغ» نیز اشاره کرد و امیدواری خود را برای عمل به تعهدات دولت در قبال
مردم، با وجود شرایط اقتصادی موجود، بیان کرد. اینجا، لحن وزیر از گزارش فنی به مسئولیت اجتماعی نزدیک میشد؛ مسئولیتی که در آن، خانه فقط سقف و دیوار نیست، بلکه قرار است به زیستپذیری منجر شود.
در کنار این واحدها، ۳۵۲۳ قطعه زمین نیز در قالب گروه ساخت تحویل متقاضیان شد؛ از مهر دشت و باقرآباد بافق تا سعیدآباد میبد، طرح شهید رئیسی، تفت، ابرکوه و شاهدیه. وسعت این واگذاریها نشان میداد که سفر وزیر تنها به یک نقطه از استان محدود نیست، بلکه شبکهای از شهرها و مناطق را دربر میگیرد. از این منظر، مسکن در یزد در این روز نه یک پرونده منفرد، بلکه مجموعهای از گشایشهای بههمپیوسته بود؛ گشایشهایی که از زمین آغاز میشوند و به خانه میرسند.
خلف باغ؛ جایی که مسکن با تاریخ روبهرو شد
در میان همه طرحهای مسکونی، پروژه ۷۲ واحدی خلف باغ جایگاهی متفاوت داشت؛ هم از نظر موقعیت مکانی و هم از نظر منطق ساخت. این پروژه در حریم ثبت جهانی بافت تاریخی یزد قرار دارد و همین امر، آن را از یک طرح معمولی مسکن به نمونهای حساس در نسبت میان توسعه و میراث تبدیل میکند. در توضیحات ارائهشده، گفته شد که این مجموعه در زمینی به وسعت ۷۲۱۲ مترمربع و با بیش از ۱۴ هزار و ۱۷۰ مترمربع زیربنا طی ۳۸ ماه ساخته شده است. ۱۲ بلوک چهارطبقه با اسکلت بتنی، نمای آجر سنتی و کاهگل، حیاط مرکزی، باغچه و آبنما؛ همه این عناصر نشان میداد که تلاش شده پروژه با ضوابط میراث فرهنگی و خط آسمان بافت تاریخی یزد هماهنگ باشد.
فرزانه صادق در برابر این پروژه، همان نگاه کلی خود را بهروشنی تکرار کرد: مسکن باید با کیفیت، با حفظ هویت و با رعایت ملاحظات تاریخی ساخته شود. او از این پروژه بهعنوان نمونهای یاد کرد که میتواند نشان دهد ساخت مسکن الزاماً به معنای گسستن از زمینه تاریخی و معماری نیست. در همین فضا بود که سخنان او درباره «احیای بافتهای فرسوده و تاریخی» رنگ و بوی عملیتری گرفت؛ زیرا خلف باغ، در عمل، همان پرسش را پاسخ میداد که آیا میتوان در محدوده میراث جهانی نیز به خانهسازی رسید و در عین حال هویت را حفظ کرد؟ پاسخ ارائهشده در این سفر، دستکم در قالب این پروژه، مثبت بود.
این پروژه که به گفته مسئولان، قیمت تمامشده ناخالص آن بیش از ۱۴ میلیون تومان برای هر مترمربع برآورد شده و متقاضیان از تسهیلات بانکی ۶۵۰ میلیون تومانی بهرهمند شدهاند، در نهایت به انتخاب واحد و آمادهسازی برای سکونت رسیده است؛ جایی که برخی متقاضیان در مرحله اجرای کابینت و پرده هستند. همین جزئیات، از جنس خبرهای کوچک اما معنادارند: سفر وزیر، از خاکبرداری تا انتخاب واحد و از دستور تا آمادهسازی نهایی را در یک قاب گرد آورد.
تراز تازه میان زمین، دولت و مردم
در میانه این برنامهها، علی نبیان، معاون وزیر و مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن، با نگاهی فراتر از حوزه مسکن سخن گفت. او تصریح کرد که این سازمان تنها در حوزه مسکن فعال نیست و در حوزه راه نیز میتواند به کاهش بخشی از دغدغهها کمک کند. این جمله، در واقع تکمیلکننده همان منطق سفر بود: پیوندمیان بخشهای مختلف وزارتخانه، برای حل مسئلهای که فقط به یک ردیف بودجه یا یک پروژه محدود نمیشود. نبیان از شهرک پردیس زندگی و تلاشهای انجامشده در چند شهرک بهعنوان نمونههایی یاد کرد که بخشی از دغدغههای استان را کاهش دادهاند.
او همچنین به محدودهای به طول ۱۳۰ کیلومتر و چهار حریم شهری اشاره کرد که در بازهای فشرده، جلسات متعددی درباره آن برگزار شد؛ از استان تا ستاد و سپس سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، تا نهایتاً مصوبهای به تأیید دولت برسد. این روایت، بیش از آنکه گزارشی صرف از یک پروژه باشد، نشان میداد که سفر وزیر چگونه به نقطه تلاقی تصمیمهای متراکم تبدیل شده است. وقتی وزیر، دستور را در سطح سیاستگذاری میدهد، دستگاههای زیرمجموعه نیز موظفاند بهسرعت از مرحله بحث عبور کرده و به اجرا برسند.
در کنار این نگاه، محمدرضا بابایی، استاندار یزد، نیز استان را در نهضت ملی مسکن جزو استانهای پیشتاز دانست، اما همزمان از گلایه متقاضیان نسبت به افزایش هزینههای ساخت ناشی از تورم سخن گفت. او همچنین اعلام کرد که ۲۳ درصد متقاضیان نهضت ملی مسکن در یزد غیربومیاند و با اشاره به ناترازی مالی، از بودجهای گفت که با حجم مأموریتهای استان همخوان نیست. این سخنان، فضای سفر را از یک برنامه رسمی فراتر برد و نشان داد که در دل افتتاحها و کلنگزنیها، همچنان مسئله تأمین منابع، توزیع عادلانه امکانات و توازن بودجهای پابرجاست.
گزارش پایانی به نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه یزد
آخرین بخش سفر، رنگ و بوی گزارش و جمعبندی داشت. فرزانه صادق در دیدار با آیتالله ناصری، نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه یزد، گزارشی از عملکرد وزارتخانه ارائه کرد و از تابآوری شبکه حملونقل کشور در شرایط جنگی سخن گفت. او توضیح داد که آسیبهای
واردشده به ابنیه، پلها و مسیرهای ریلی در کمتر از ۴۸ ساعت ترمیم شده و پروژههای راه و مسکن، حتی در شرایط دشوار نیز متوقف نشدهاند. وزیر همچنین از بازگشت موفقیتآمیز ۲۳ هزار زائر حج از مجموع ۳۲ هزار نفر خبر داد و گفت با وجود آسیبدیدگی رادارهای هوایی و حملات مکرر به فرودگاهها، آسمان کشور در کمتر از ۴۵ دقیقه بسته شد و مدیریت حملونقل هوایی به شبکه ریلی و جادهای منتقل شد.
این دیدار، در برابر تمام شتاب صبحگاهی و کارگاهگونه سفر، نوعی مکث و تأمل بود. آیتالله ناصری در پاسخ، توسعه زیرساختهای حملونقلی و ترانزیتی را کلید پیشرفت استان و کشور دانست و پیگیری پروژههای زیربنایی، مسکن و خطوط ریلی را ضروری خواند. او حضور وزیر را نشانه توجه دولت به استان تعبیر کرد. در این نقطه، سفر از سطح افتتاح و اجرا به سطح گفتوگو درباره افقها رسید؛ افقی که در آن راه، مسکن و ترانزیت از هم جدا نیستند و هر سه، بخشی از معماری توسعهاند.
راهی که به مقصد میرسد
سفر یکروزه فرزانه صادق به یزد، در نهایت روایتی از سه حرکت همزمان بود: آغاز نخستین آزادراه استان و پیوستن یزد به شبکه آزادراهی کشور؛ افتتاح و نوسازی بخش مهمی از راههای شریانی و فرعی؛ و تحویل هزاران واحد و قطعه زمین در قالب نهضت ملی مسکن. اما آنچه این سفر را از یک برنامه اداری فراتر برد، نحوه مواجهه وزیر با مسئلهها بود. او در هر مرحله، از تصمیم و دستور سخن گفت؛ از مشارکت بخش خصوصی، از کیفیت، از بافت تاریخی، از تابآوری در بحران و از ضرورت عمل به وعدهها.
یزد در این سفر، نه صرفاً محل حضور یک مقام ملی، بلکه صحنهای بود که در آن سیاست راه و شهرسازی، به زبان زمین، جاده و خانه ترجمه شد. اگر در آغاز سفر، وزیر از «جنگ کریدورها» سخن گفت، در پایان آن روشن شد که پاسخ این جنگ، تنها در ساختن بیشتر نیست؛ در درست ساختن، بهموقع ساختن و پیوسته ساختن است.
شاید بهترین جمعبندی را خود او گفته باشد: «جنگ امروز، جنگ کریدورهاست.» این جمله، در پایان روز شنبه ۲۷ تیر، دیگر فقط یک تعبیر نبود؛ صورتبندی فشردهای بود از مأموریتی که در یزد، در خاک، در جاده و در خانه، معنای عینی پیدا کرد.