غلامرضا کاظمیان دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی بر اهمیت حفاظت و احیای بافتهای تاریخی تاکید کرد و برگزاری نشستهای تخصصی با صاحبنظران عرصه معماری و شهرسازی را برای به اشتراک گذاشتن تجربههای زیسته و عمیق حائز اهمیت خواند.
به گفته معاون معماری و شهرسازی وزیر راه و شهرسازی، اشتراک تجربههای زیسته در شکلگیری ذهنیتها، ایجاد پرسشهای جدید و یافتن مسیرهای تازه در حوزه شهرسازی و حل چالشهای امروزی، راه گشا است.
دبیر شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، بر تداوم مسیر مطالعاتی برای شکلگیری نظریهای متناسب با شرایط کشور در حوزه حفاظت و احیای بافتهای تاریخی تاکید کرد و افزود: اساسا حل مسائل پیچیده شهری نیازمند گفتمان سازی است.
کاظمیان با طرح این پرسش که بافتهای تاریخی برای چه کسی و یا کسانی مساله است؟ بر مطالبهگری تاکید کرد و توضیح داد: واکاوی اینکه بافتهای تاریخی، مساله کدام قشر از جامعه (کنشگران و ذینفعان، ساکنان بافتهای تاریخی، صاحبان کسب و کار، یا صرفا کارشناسان و متخصصان) است بسیار مهم است. زیرا اگر مساله برای کسی یا کسانی تبدیل به دغدغه نشود طبیعتا مطالبهای شکل نمیگیرد.
وی ادامه داد: تفاوت مهمی میان «مطالبهگری» و «دغدغهمندی» وجود دارد. سؤال جدی این است که چرا کسانی که انتظار داریم حامیان اصلی حفاظت از بافتهای تاریخی باشند، یعنی مردم و ساکنان این مناطق،همواره در این زمینه مطالبهگر نیستند؟ آیا به این موضوع علاقهای ندارند، منافعشان در آن تأمین نمیشود یا امیدی به اثربخشی مطالبه خود ندارند؟ به گفته وی، پاسخ به این پرسشها از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چراکه در مدیریت تعارض و تعارض منافع، باید هم صدای گروههایی که نفوذ و تریبون بیشتری دارند و هم صدای گروههایی که کمتر شنیده میشوند، به یک اندازه مورد توجه قرار گیرد.
بافت تاریخی به جزیی از جریان زندگی تبدیل شود
کاظمیان در بخش دیگری از این گفتگو، به تفاوت قائل شدن بین نسبت بافتهای تاریخی با طرحهای جامع و تفصیلی و بهطور کلی نظام برنامهریزی شهری اشاره کرد و گفت: بخشی از مشکلات از زمانی آغاز شد که دور بافت تاریخی و محدوده آن خط کشیدیم و گفتیم این محدوده آنقدر ارزشمند است که فعلاً نباید در آن مداخله کرد. گاهی آنقدر با یک موضوع، ارزشمند برخورد میکنیم که عملا آن را از زندگی روزمره حذف میکنیم. بافت تاریخی نیز در بسیاری موارد چنین سرنوشتی پیدا کرده است، آنقدر ارزشمند تلقی شده که از جریان زندگی شهر جدا شده است.
وی با تاکید بر اینکه برنامهریزی برای یک شهر تنها با یک طرح جامع تمام نمیشود، توضیح داد: همه طرحهایی که در حوزههای مختلف تهیه میشوند، باید در یک چارچوب و در زیر چتر هماهنگکننده قرار بگیرند تا جایگاه، عملکرد و نقش بافت تاریخی در شهر مشخص شود.
کاظمیان با ارایه نمونههای شهرهای تاریخی بر پویایی و زنده بودن بافتهای تاریخی به عنوان جزیی مهم از شهرها تاکید کرد و گفت: با وجود آنکه شهر یزد ثبت جهانی شده است اما بررسی ها حاکی است تراکم ناخالص جمعیتی شهر یزد از سال ۱۳۳۵ تاکنون از حدود ۱۳۰ نفر در هکتار به حدود ۴۰ نفر کاهش یافته است. این کاهش در حالی اتفاق افتاده که مساحت شهر بهشدت افزایش یافته است. در کاشان نیز از دهه ۱۳۵۰ تاکنون، تراکم ناخالص جمعیتی از حدود ۹۱ نفر به حدود ۳۰ نفر کاهش پیدا کرده است. با این وجود، بخش زیادی از کاهش انرژی و ظرفیت توسعهای شهرها در مراکز تاریخی رخ داده است، یعنی همان بخشهایی که بیشترین ارزش هویتی را دارند.
کاظمیان افزود: اگرچه درباره بناهای تاریخی یزد و کاشان اقدامات ارزشمندی انجام شده، اما باید پرسید آیا امروز بافت تاریخی بهعنوان یک کلیت زنده و پویا عمل میکند یا خیر؟ زیرا با این نوع گسترش شهری، ممکن است نهتنها بافت تاریخی، بلکه کلیت شهر دچار مشکل شود.
میان حفاظت و توسعه زبان مشترکی ایجاد کنیم
کاظمیان تصریح کرد: بر اساس تجربههای موجود، باید تلاش کنیم میان این حوزهها (حفاظت و توسعه) زبان مشترکی ایجاد شود. برای مثال در موضوع سازمان فضایی شهر، جایگاه بافت تاریخی باید بهدرستی تعریف شود.
دبیر شورایعالی شهرسازی و معماری ایران با تفاوت قائل شدن بین «تناقض نما» و «تضاد واقعی» گفت: واقعیت این است که این دو (حفاظت و توسعه) در مقابل هم نیستند. توسعه بدون حفاظت ممکن نیست و حفاظت بدون امکان رشد نیز معنا ندارد.
کاظمیان برخی از مشکلات موجود در بافتهای تاریخی را فراهم نشدن امکان انتخاب زندگی در بافت تاریخی و فراهم نشدن شرایط لازم برای آنکه فردی آگاهانه انتخاب کند در یک بافت تاریخی زندگی کند مرتبط دانست و تاکید کرد: در بافتهای تاریخی نیازمند توسعه یافتگی و فراهم کردن قابلیتهای واقعی برای زندگی و جریان حیات هستیم.
وی بر یکپارچگی تهیه طرحهای توسعه و عمران شهری تاکید کرد و افزود: اینکه طرح توسعه و عمران شهری تهیه شود و بعد از آن پیوستهای مختلف اجتماعی، فرهنگی یا پدافند غیرعامل به آن افزوده شود، گاهی سبب تکه تکه شدن بیشتر شهر می شود. بنابراین، موضوعات مختلف باید از ابتدا در متن دیده شوند.
برای حفاظت و توسعه به راه حل همگرایانه برسیم
کاظمیان تصریح کرد: برای حفاظت و توسعه باید به یک راهحل همگرایانه برسیم، راهحلی که این دو (حفاظت و توسعه) را در مقابل هم قرار ندهد.
وی با تاکید بر اینکه دستیابی به راه حل همگرایانه در حفاظت و توسعه بافتهای تاریخی به عدالت فضایی منجر خواهد شد، گفت: بافت تاریخی باید در جایگاه واقعی خود در شهر قرار داشته باشد. نه فقط از نظر مکان، بلکه از نظر عملکرد، کارکرد و پیامی که برای شهر منتقل میکند.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تاکید کرد: با توجه به اهمیت موضوع و چالشهای جدی آن، چه در سطح نظریهپردازی، چه در تدوین الگوهای عملکردی، تهیه طرحها و ارزیابی برنامهها، به نظر میرسد لازم است این موضوع با تمرکز بیشتری دنبال شود.