سید محمد بهشتی عضو شورایعالی میراثفرهنگی و گردشگری با تأکید بر ضرورت تقویت رویکرد حفاظت از بافتهای تاریخی، قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی مصوب سال ۱۳۹۸ را حاصل مطالبه اجتماعی دانست.
بهشتی بر لزوم بازاندیشی در سیاستهای حفاظت و احیای این بافتها متناسب با شرایط امروز کشور تاکید کرد.
سیدمحمد بهشتی، عضو شورایعالی میراثفرهنگی و گردشگری، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به دو رویکرد متفاوت نسبت به بافتهای تاریخی، بر ضرورت تغییر نگاه به میراث ارزشمند بافت تاریخی تاکید کرد.
وی با طرح این پرسش که «بافت تاریخی به چه دردی میخورد؟» گفت: بسیاری تصور میکنند بافت تاریخی به خودی خود ارزش چندانی ندارد و تنها به دلیل قرار گرفتن در مرکز شهر و برخورداری از زیرساختها و دسترسی مناسب اهمیت پیدا میکند.
بهشتی ادامه داد: بر اساس چنین نگاهی، بافت تاریخی به مانعی برای توسعه تبدیل میشود و در بهترین حالت نیز صرفاً به عنوان ظرفیتی برای جذب گردشگر مورد توجه قرار میگیرد، در حالی که واقعیت فراتر از این نگاه است.
عدالت فضایی با حفظ جایگاه عناصر طبیعی و تاریخی شهر
بهشتی با اشاره به عکسهای هوایی شهرهای ایران در سال ۱۳۳۵، این تصاویر را یکی از مهمترین اسناد شهرسازی کشور دانست و اظهار کرد: در این تصاویر، رودخانه، باغها، کوه و شهر هر کدام در جایگاه طبیعی خود قرار دارند. هر چیز در جای خود بودن، به معنای عدالت است و هرگاه چیزی از جایگاه خود خارج شود، در حقیقت به آن ظلم شده است.
پیامدهای تخریب باغات قزوین، تخریبهای ناشی از سیلاب شد
وی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به باغستانهای قزوین، گفت: این باغها زمانی حلقهای حفاظتی پیرامون شهر ایجاد کرده بودند و مهمترین عامل دفاع طبیعی در برابر سیلاب محسوب میشدند، اما با تبدیل آنها به عرصه توسعه شهری، این ظرفیت ارزشمند از بین رفت. امروز نیز پیامدهای این تصمیمها را در قالب خسارتهای ناشی از سیلاب مشاهده میکنیم.
بافت تاریخی، تجلی هویت شهرهاست
بهشتی با تأکید بر اینکه هویت شهرها در بافتهای تاریخی آنها متجلی است، گفت: بافت تاریخی بوشهر، «بوشهری بودن» این شهر را روایت میکند، همانگونه که بافت تاریخی یزد نیز هویت این شهر را بازتاب میدهد. مهمترین سرمایه هر شهر، هویت آن است و این هویت بیش از هر چیز در بافتهای تاریخی نمود پیدا میکند.
وی همچنین با اشاره به تفاوت میان اسناد حقوقی و هویت شهری توضیح داد: طرحهای جامع و تفصیلی، اسناد حقوقی هستند و طبیعتاً تنها بخشی از واقعیت شهر را منعکس میکنند، در حالی که ارزشهای هویتی و فرهنگی بافتهای تاریخی در چارچوب اسناد حقوقی قابل اندازهگیری نیست و نباید صرفاً با ضوابط شهرسازی سنجیده شود.
تغییر نگرش جامعه عامل احیای بافتهای تاریخی شهرهاست
بهشتی با اشاره به تجربه احیای برخی بافتهای تاریخی از جمله سنگسیاه شیراز، خیابان ایرانشهر تهران و نمونههایی در اصفهان، این تحولات را بیش از آنکه نتیجه مستقیم طرحهای شهری بداند، حاصل تغییر نگرش جامعه نسبت به ارزش بافتهای تاریخی عنوان کرد.
به گفته وی، جامعه شهری امروز بیش از گذشته نسبت به اهمیت میراث تاریخی خود آگاه شده است. این آگاهی که ابتدا نسبت به بناهای تاریخی شکل گرفت، بتدریج به بافتهای تاریخی نیز گسترش یافته و امروز به سرمایهای اجتماعی تبدیل شده است.
قانون مرمت و احیای بافت تاریخی نتیجه مطالبه اجتماعی بود
عضو شورایعالی میراثفرهنگی و گردشگری با اشاره به تصویب قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی در سال ۱۳۹۸ گفت: اینکه این قانون به صورت طرح نمایندگان مجلس به تصویب رسید و صرفاً ابتکار دستگاههای اجرایی نبود، نشان میدهد مطالبه حفاظت از بافتهای تاریخی از دل جامعه شکل گرفته و به قانون تبدیل شده است.
وی بازار تاریخی تبریز را نمونهای موفق از تعامل میان مدیریت شهری و جامعه محلی دانست و تأکید کرد: تجربه این بازار نشان میدهد مشارکت مردم تا چه اندازه میتواند در حفاظت و احیای بافتهای تاریخی مؤثر باشد.
بهشتی تصریح کرد: تا زمانی که ندانیم بافت تاریخی چه نقشی در زندگی امروز شهر دارد، ناچار خواهیم بود آن را صرفاً با مفاهیمی مانند گردشگری توجیه کنیم، در حالی که چنین نگاهی میتواند خود منشأ آسیبهای جدی باشد. همانگونه که در برخی شهرهای تاریخی مشاهده شده است.
تقویت نگاه به حفاظت از بافتهای تاریخی
وی با اشاره به ثبت ملی و جهانی بافت تاریخی یزد، تقویت نگاه به حفاظت از بافتهای تاریخی را ضرورتی اجتنابناپذیر دانست و خاطرنشان کرد: مسیر طیشده در سالهای اخیر نشان میدهد نگاه به بافتهای تاریخی در نظام حفاظت کشور تقویت شده است و اکنون باید با بهرهگیری از این تجربهها، سیاستهای آینده حفاظت و احیای بافتهای تاریخی بازاندیشی و متناسب با نیازهای امروز کشور تدوین شود.