به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، پس از نزدیک به چهار دهه انتظار، شهر اصفهان سرانجام صاحب نقشه راه تازهای برای آینده خود شد. طرح جامعی که نه تنها جایگزین سند فرسوده سال ۱۳۶۷ است، بلکه با رویکردی مسألهمحور و مشارکتی، افق ۱۴۲۰ این کلانشهر را فراتر از توسعه کالبدی، در گرو پیوندی ناگسستنی با آب، محیطزیست، اقتصاد و کیفیت زندگی تعریف کرده است.
چرا اصفهان به طرح جامع جدید نیاز داشت؟
آخرین طرح جامع مصوب شهر اصفهان به سال ۱۳۶۷ بازمیگردد. پس از آن، اگرچه طرح تفصیلی شهر بازنگری و طرح تفصیلی جدید تهیه شد، اما طرح جامع جدیدی برای اصفهان به تصویب نرسید. در این فاصله، شرایط شهر به گونهای دگرگون شد که مجموعهای از مسائل در حوزههای محیطزیست، آب، اقتصاد، حملونقل، زیرساخت، اجتماع و کالبد شهری شکل گرفت یا تشدید یافت؛ مسائلی که ضرورت بازنگری در مسیر توسعه اصفهان و ترسیم چشماندازی تازه برای آینده شهر را بیش از گذشته نمایان کرد. از همین منظر، طرح جامع جدید صرفاً جایگزینی برای سندی قدیمی نیست؛ بلکه تلاشی برای انطباق برنامهریزی شهری با شرایط و مسائل جدید اصفهان است.
تغییر نگاه به طرحهای جامع شهری؛ از نقشه کالبدی تا برنامه حل مسائل
یکی از تفاوتهای مهم طرح جامع جدید اصفهان، رویکردی است که در سالهای اخیر در نظام تهیه طرحهای جامع شهری دنبال شده است. غلامرضا کاظمیان، دبیر شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، در تشریح این رویکرد گفته است که از سال ۱۴۰۰، تهیه طرحهای جامع شهری در چارچوب «نگرش و روش نوین تهیه طرحهای جامع شهری» دنبال میشود؛ رویکردی که بر مسألهمحوری، مشارکت و زمینهگرایی تأکید دارد. بر این اساس، طرح جامع نباید صرفاً نقشهای برای توسعه کالبدی شهر باشد، بلکه باید مسائل شهر را شناسایی کند و برای مواجهه با آنها راهحل و برنامه ارائه دهد. همچنین شرایط بومی، فرهنگی، محیطزیستی و اقلیمی هر شهر باید در فرآیند برنامهریزی مورد توجه قرار گیرد. طرح جامع جدید اصفهان نیز در همین چارچوب تهیه شده است؛ چارچوبی که تلاش میکند میان ظرفیتهای شهر و محدودیتهای آن تعادل برقرار کند.
آینده اصفهان با مشارکت شهروندان ترسیم شد
یکی از ویژگیهای فرآیند تهیه طرح جامع جدید اصفهان، مشارکت گسترده ذینفعان و کنشگران شهری است. بر اساس سند تهیهشده توسط مشاور طرح، تدوین چشمانداز اصفهان ۱۴۲۰ با مشارکت مستقیم حدود ۴ هزار نفر و مشارکت غیرمستقیم بیش از ۲ هزار نفر از شهروندان، نخبگان دانشگاهی و حرفهای و خبرگان سازمانی انجام شده است. در این فرآیند، شورای راهبری، جلسات مشارکتی مستقیم و غیرمستقیم و نظرسنجیهای مجازی مورد استفاده قرار گرفته و دیدگاه گروههای مختلف ذینفع در ترسیم آینده شهر مورد توجه قرار گرفته است. به این ترتیب، فرآیند تهیه طرح تلاش کرده است تصویر آینده اصفهان را صرفاً از منظر مطالعات فنی و کالبدی ترسیم نکند، بلکه دیدگاه گروههای مختلف شهری را نیز در این تصویر وارد کند.
اصفهان ۱۴۲۰؛ شهری برای زندگی، کار و گردشگری با کیفیت بالا
چشمانداز طرح جامع، اصفهان ۱۴۲۰ را شهری معرفی میکند که در آن زندگی، کار و گردشگری با کیفیت بالا درهم تنیدهاند؛ شهری که در آن زایندهرود جایگاه حیاتی خود را بازیافته، ساختار فضایی شهر بر الگوی «شهر ۱۵ دقیقهای» شکل گرفته و حملونقل یکپارچه، برقی و هوشمند توسعه یافته است. در این چشمانداز، انرژی پاک، گردشگری، اقتصاد دانشبنیان و صنایع خلاق نیز از مؤلفههای مهم توسعه آینده شهر هستند و در کنار آنها، حفظ هویت تاریخی و فرهنگی اصفهان مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس، آینده مطلوب اصفهان صرفاً با افزایش جمعیت یا گسترش محدوده شهری تعریف نشده است؛ بلکه کیفیت زندگی، محیطزیست، دسترسی، هویت، اقتصاد و ارتباط شهر با پیرامون آن نیز در شکلگیری این تصویر نقش دارند.
آب؛ مسألهای فراتر از تأمین یک منبع طبیعی
در میان مسائل آینده اصفهان، آب جایگاهی ویژه دارد. در سند راهبردی طرح، آب و زایندهرود به عنوان یکی از موضوعات راهبردی مورد توجه قرار گرفته و موضوعاتی مانند مدیریت یکپارچه منابع آب، افزایش منابع تجدیدپذیر، احیای زایندهرود، تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی و کاهش فرونشست مورد توجه قرار گرفته است. کاظمیان نیز با تأکید بر اهمیت زایندهرود برای حیات شهر اصفهان گفته است که موضوع آب تنها به تأمین یک منبع طبیعی محدود نمیشود و با مسائل اکولوژیک، سرزندگی اجتماعی، انسجام اجتماعی و امید به آینده شهر ارتباط دارد. در همین چارچوب، یکی از اهداف کمی طرح، افزایش تعداد روزهای جریان زایندهرود از ۳۰ روز به ۳۶۵ روز در افق طرح است.
شهری که قرار نیست فقط بزرگتر شود؛ اولویت کیفیت بر کمیت
یکی دیگر از ویژگیهای طرح جامع جدید، تأکید بر کیفیت زندگی و کنترل گسترش کالبدی شهر است. بر اساس اظهارات دبیر شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، در طرح جامع جدید، رشد جمعیتی و کالبدی اصفهان کنترل شده و افزایش محدوده شهری برای شهر پیشبینی نشده است. بر اساس این طرح، جمعیت اصفهان در افق ۱۴۲۰ به حدود ۲ میلیون و ۲۳۰ هزار نفر خواهد رسید و طی ۱۵ سال آینده حدود ۱۶۰ هزار نفر به جمعیت شهر اضافه خواهد شد. در این رویکرد، کیفیت بر کمیت اولویت دارد؛ به این معنا که هدف، ارتقای کیفیت زندگی و فضای شهری و استفاده از ظرفیتهای موجود شهر است، نه صرفاً گسترش محدوده و افزایش بارگذاری کالبدی.
آینده اصفهان در پیوند با شهرهای پیرامونی
طرح جامع جدید، آینده اصفهان را جدا از شهرها و روستاهای پیرامونی آن نمیبیند. نجفآباد، خمینیشهر، زرینشهر و دیگر سکونتگاههای پیرامونی در این نگاه، بخشی از آینده مجموعه شهری اصفهان هستند و توسعه حملونقل ریلی حومهای یکی از ابزارهای تقویت این ارتباط است. کاظمیان با تأکید بر پیوند سرنوشت اصفهان و شهرهای پیرامونی، بر این نکته تأکید کرده است که موفقیت اصفهان در گرو موفقیت شهرهای اطراف آن است.
از طرح جامع تا نقشه راه اصفهان ۱۴۲۰
تصویب مرحله نخست طرح جامع اصفهان، آغاز مرحلهای تازه در برنامهریزی توسعه این شهر است؛ مرحلهای که در آن، آینده اصفهان صرفاً با توسعه کالبدی سنجیده نمیشود. آب و زایندهرود، کیفیت زندگی، محیطزیست، حملونقل، گردشگری، اقتصاد، هویت تاریخی و فرهنگی و ارتباط با شهرهای پیرامونی، مجموعهای از مؤلفههایی هستند که در کنار یکدیگر تصویر اصفهان ۱۴۲۰ را شکل میدهند.. پس از نزدیک به چهار دهه، اصفهان اکنون یک گام مهم برای برخورداری از نقشه راه جدید خود برداشته است؛ نقشهای که قرار است مسیر توسعه شهر را با توجه به مسائل امروز و نیازهای آینده آن مشخص کند. اما پرسش اصلی این است: این نقشه راه چگونه شکل گرفته و چه تصویری از اصفهان آینده ارائه میدهد؟ این پرسش، مسیر روایت در ادامه پرونده «اصفهان ۱۴۲۰» را شکل خواهد داد.