به گزارش پایگاه خبری راه و شهرسازی، طرح جامع جدید اصفهان، آب و زایندهرود را به یکی از محورهای راهبردی توسعه شهر در افق ۱۴۲۰ تبدیل کرده و مجموعهای از سیاستها را برای مدیریت منابع آب، تعادلبخشی آبخوان، کاهش فرونشست و افزایش روزهای جریان زایندهرود پیشبینی کرده است.
در اصفهان، سخن گفتن از آینده شهر بدون تعیین تکلیف مسأله آب تقریباً غیرممکن است؛ مسألهای که طی سالهای اخیر دیگر صرفاً به تأمین آب محدود نمانده و ابعاد آن به محیطزیست، حیات اکولوژیک، کیفیت زندگی، فرونشست زمین و حتی آینده اجتماعی شهر گسترش یافته است.
بر همین اساس، در طرح جامع جدید شهر اصفهان، «آب و زایندهرود» به عنوان یکی از موضوعات راهبردی مورد توجه قرار گرفته و مجموعهای از اهداف و سیاستها برای مدیریت این مسئله در افق ۱۴۲۰ تعریف شده است.
هدفگذاری برای جریان ۳۶۵ روزه زایندهرود
یکی از شاخصترین اهداف کمی طرح جامع جدید اصفهان، افزایش تعداد روزهای جریان زایندهرود از ۳۰ روز به ۳۶۵ روز در افق ۱۴۲۰ است؛ هدفی که در کنار افزایش فضای سبز عمومی و ارتقای شاخصهای محیطزیستی، بخشی از تصویر کمی اصفهان آینده را ترسیم میکند.
اهمیت این عدد صرفاً به قابلاندازهگیری بودن آن بازنمیگردد. هدفگذاری برای جریان ۳۶۵ روزه زایندهرود نشاندهنده رویکردی است که در آن رودخانه تنها به عنوان یک منبع تأمین آب یا عنصر طبیعی در نظر گرفته نمیشود، بلکه بخشی از حیات شهری، محیطزیست و کیفیت زندگی شهروندان محسوب میشود.
مدیریت آب؛ از منابع سطحی تا آبهای زیرزمینی
در سند راهبردی طرح جامع، نخستین هدف خرد در حوزه آب و زایندهرود، «مدیریت بهینه و یکپارچه منابع آب سطحی و زیرزمینی شهر و کلانشهر اصفهان» تعیین شده است.
در این چارچوب، سیاستهایی از جمله کنترل برداشتهای غیرمجاز، مدیریت منابع و مصارف آب، مدیریت روانابهای شهری و برونشهری و حفظ هیدرولوژی طبیعی شهر مورد توجه قرار گرفته است.
بر این اساس، مسئله آب در طرح جامع صرفاً به وضعیت زایندهرود محدود نیست و کل چرخه منابع آبی شهر و کلانشهر اصفهان را دربر میگیرد؛ از منابع سطحی گرفته تا آبخوانها و روانابهای ناشی از بارش.
احیای زایندهرود در کنار تعادلبخشی آبخوان
یکی دیگر از اهداف پیشبینیشده در طرح جامع، احیای زایندهرود، تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی و کاهش فرونشست است.
برای تحقق این هدف، سیاستهایی مانند پایش و کاهش میزان برداشت از آبخوان اصفهان ـ برخوار، کنترل برداشت از چاههای مجاز، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، تغذیه مصنوعی آبخوان و جمعآوری و استفاده از روانابهای سطحی و آب حاصل از نزولات جوی برای تغذیه آبخوان پیشبینی شده است.
از این منظر، احیای زایندهرود و مقابله با پیامدهای افت منابع آب زیرزمینی دو موضوع جداگانه نیستند؛ بلکه در طرح جامع بهعنوان اجزای یک نظام بههمپیوسته مدیریت منابع آب دیده شدهاند.
افزایش منابع تجدیدپذیر آب در حوضه
در بخش دیگری از طرح جامع، افزایش منابع تجدیدپذیر آب حوضه نیز بهعنوان یکی از اهداف مورد توجه قرار گرفته است.
جبران انتقال آب از حوضه زایندهرود، تأمین حقابه محیطزیست زایندهرود و انهار شهری، افزایش نفوذ و تغذیه مصنوعی با هدف احیای زایندهرود، افزایش بازیافت آب در مصارف شهری و استفاده از منابع آب خارج از حوضه زایندهرود برای افزایش منابع تجدیدپذیر شرب و غیرشرب، از جمله سیاستهایی است که در این بخش مورد اشاره قرار گرفته است.
مجموع این سیاستها نشان میدهد که طرح جامع جدید، مسئله آب را نه بهصورت یک موضوع منفرد، بلکه در قالب زنجیرهای از منابع، مصارف، الگوی برداشت، بازچرخانی آب و پیامدهای محیطزیستی آن دنبال کرده است.
زایندهرود؛ فراتر از یک رودخانه
غلامرضا کاظمیان، دبیر شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، در تشریح طرح جامع جدید اصفهان بر نقش تعیینکننده آب در حیات این شهر تأکید کرده است.
به گفته وی، بخش قابل توجهی از حیات و موجودیت اصفهان به آب و جریان زایندهرود وابسته است و محدودیتهای آبی سالهای اخیر نیز ابعاد مختلف زندگی شهری را تحت تأثیر قرار داده است.
کاظمیان همچنین بر این نکته تأکید کرده که اهمیت آب برای اصفهان تنها به تأمین یک منبع طبیعی محدود نمیشود، بلکه با مسائل اکولوژیک، سرزندگی و انسجام اجتماعی و امید به آینده شهر ارتباط دارد.
بر همین اساس، هدفگذاری برای زایندهرود در طرح جامع را باید بخشی از یک نگاه جامعتر به آینده اصفهان دانست؛ نگاهی که آب را با کیفیت زندگی، زیستپذیری و تابآوری شهر پیوند میدهد.
آینده اصفهان؛ سازگاری با محدودیتهای آبی
طرح جامع جدید اصفهان در شرایطی تدوین شده که محدودیت منابع آب و مسأله فرونشست همزمان به دو چالش مهم این شهر تبدیل شدهاند. از همین رو، سیاستهای حوزه آب در این طرح مجموعهای از اقدامات را دربر میگیرد؛ از مدیریت مصرف و کنترل برداشت گرفته تا تغذیه آبخوان، بازچرخانی آب و حفاظت از منابع طبیعی.
این رویکرد نشان میدهد که مسأله آب در طرح جامع جدید یک موضوع صرفاً بخشی نیست، بلکه مستقیماً با تابآوری شهر در برابر محدودیتهای طبیعی و محیطزیستی ارتباط دارد.
در چنین چارچوبی، «۳۶۵ روز» را میتوان یکی از روشنترین نمادهای طرح جامع جدید اصفهان دانست؛ عددی که یک هدف مشخص را برای آینده شهر ترسیم میکند، اما تحقق آن به مجموعهای از سیاستهای بههمپیوسته در حوزه منابع آب، مصرف، آبخوان، محیطزیست و توسعه شهری وابسته است.
در واقع، پشت این عدد، مجموعهای از مسائل به یکدیگر مرتبط قرار گرفتهاند: احیای زایندهرود، حفاظت از آبخوان، کاهش فرونشست، مدیریت مصرف و افزایش تابآوری محیطزیستی شهر.
طرح جامع اصفهان تلاش کرده است این مسائل را در یک چارچوب راهبردی واحد قرار دهد؛ چارچوبی که در آن آب نه یک موضوع حاشیهای، بلکه یکی از پایههای اصلی آینده شهر است. اما در کنار مسئله آب، یک پرسش اساسی دیگر درباره آینده اصفهان مطرح میشود: اگر قرار نیست توسعه شهر با گسترش بیرویه کالبدی تعریف شود، اصفهان در افق ۱۴۲۰ چگونه باید رشد کند و کیفیت زندگی شهروندان چگونه ارتقا یابد؟
در قسمت سوم پرونده «اصفهان ۱۴۲۰» با عنوان «اصفهان بزرگتر نمیشود؛ بهتر میشود»، سیاستهای طرح جامع برای کنترل گسترش محدوده شهری، استفاده از ظرفیتهای موجود و اولویت دادن به کیفیت زندگی بررسی خواهد شد.