به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی(سیستان و بلوچستان)،سیستان و بلوچستان به دلیل وسعت جغرافیایی، فاصله زیاد مراکز جمعیتی، قرار گرفتن در مسیر کریدورهای مهم ملی و بینالمللی، دسترسی به آبهای آزاد، همجواری با ۲ کشور افغانستان و پاکستان و برخورداری از ظرفیتهای بندری، ترانزیتی، معدنی، کشاورزی، گردشگری و تجارت مرزی، بیش از بسیاری از مناطق کشور به شبکه حملونقل ایمن، سریع و استاندارد نیاز دارد.
در چنین جغرافیای بزرگی، بزرگراه تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت توسعه اقتصادی، امنیتی، اجتماعی و سرزمینی بهشمار میرود و هر کیلومتر مسیر چهارخطه در سیستان و بلوچستان میتواند فاصله میان تولید و بازار، بندر و پسکرانه، شهر و روستا، مرز و مرکز کشور و حتی فرصت اقتصادی و جمعیت را کاهش دهد.
بررسی عملکرد ۲ ساله دولت چهاردهم در حوزه راههای سیستان و بلوچستان نشان میدهد سیاست توسعه زیرساختهای ارتباطی در این دوره از مرحله تعریف پروژهها و وعدههای مطالعاتی عبور کرده و در بخش قابل توجهی به مرحله اجرا، تکمیل و بهرهبرداری رسیده است.
رشد محسوس شبکه بزرگراهی سیستان و بلوچستان
یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی وضعیت راههای سیستان و بلوچستان، طول شبکه بزرگراهی است. بر اساس آمار ارائهشده، طول بزرگراههای این استان در ابتدای دولت چهاردهم ۶۹۰.۴ کیلومتر بود که این رقم در حال حاضر به ۹۴۵ کیلومتر رسیده است.
به این ترتیب، طی این دوره بیشاز ۲۵۵ کیلومتر به طول شبکه بزرگراهی سیستان و بلوچستان افزوده شده است. این تغییر تنها افزایش یک عدد آماری نیست؛ زیرا در استانی با وسعت بالا و پراکندگی شدید سکونتگاهها، هر قطعه بزرگراه جدید، بخشی از شبکه ارتباطی را از وضعیت راههای کمظرفیت به مسیرهای ایمنتر و پرظرفیتتر منتقل میکند.
رشد شبکه بزرگراهی به معنای افزایش ظرفیت عبور خودرو، کاهش زمان سفر، ارتقای ایمنی، تسهیل جابهجایی بار، کاهش هزینه حملونقل و فراهم شدن زمینه برای توسعه فعالیتهای اقتصادی در امتداد محورهای ارتباطی است.
از سوی دیگر، تکمیل حلقههای بزرگراهی میان مراکز جمعیتی سیستان و بلوچستان، به تدریج فاصله میان شهرهای اصلی و مناطق پیرامونی را کاهش داده و امکان دسترسی سریعتر مردم به خدمات را فراهم میکند.
افزایش بهرهمندی از شبکه راههای پرظرفیت
شاخص دیگر، میزان بهرهمندی سیستان و بلوچستان از شبکه آزادراه، بزرگراه و راه اصلی بوده، این شاخص در ابتدای دولت چهاردهم ۲۵ درصد اعلام شده و اکنون به ۳۳.۸ درصد رسیده است.
به بیان دیگر، سهم مسیرهای برخوردار از استاندارد و ظرفیت بالاتر در شبکه ارتباطی استان حدود ۸.۸ واحد درصد افزایش یافته است.
البته این رقم همچنان با میانگین ۴۲ درصدی کشور فاصله دارد و همین موضوع نشان میدهد سیستان و بلوچستان هنوز با نیاز گستردهای برای توسعه زیرساختهای حملونقل مواجه است. با این حال، روند صعودی شاخص در مدت کوتاه ۲ ساله، بیانگر سرعت گرفتن فرآیند جبران بخشی از این فاصله است.
اهمیت این شاخص زمانی بیشتر آشکار میشود که شرایط جغرافیایی استان در نظر گرفته شود. سیستان و بلوچستان یکی از پهناورترین استانهای ایران است و شبکه راههای آن باید فاصلههای طولانی میان شهرها، مراکز اقتصادی، بنادر، مرزها و مناطق روستایی را پوشش دهد؛ بنابراین توسعه راههای اصلی و بزرگراهی در این استان به مراتب پرهزینهتر و پیچیدهتر از بسیاری از مناطق کشور است.
تکمیل حدود ۳۷۶ کیلومتر راه؛ یک جهش عمرانی در ۲ سال
یکی از مهمترین اقدامات انجامشده، تکمیل و اتمام حدود ۳۷۶ کیلومتر بزرگراه و راه اصلی در سراسر سیستان و بلوچستان از شهریور ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۵ بوده که مجموع اعتبارات هزینهشده یا اختصاصیافته برای این طرحها بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
این حجم عملیات در یک بازه زمانی ۲ ساله، از منظر مدیریت پروژههای عمرانی قابل توجه است؛ چرا که ساخت مسیرهای بزرگراهی در استانی مانند سیستان و بلوچستان تنها شامل عملیات روسازی نیست، بلکه نیازمند اجرای ابنیه فنی، پلها، تقاطعها، عملیات خاکی، زیرسازی، زهکشی، علائم و تجهیزات ایمنی و در بسیاری از موارد رفع معارض و آمادهسازی اراضی است.
بنابراین، تکمیل صدها کیلومتر راه را باید حاصل مجموعهای از فعالیتهای همزمان اجرایی، مالی، فنی و مدیریتی دانست.
کریدورهای شریانی؛ ستون فقرات شبکه حملونقل سیستان و بلوچستان
اهمیت پروژههای راهسازی در سیستان و بلوچستان زمانی بیشتر مشخص میشود که به کریدورهای شریانی استان نگاه کنیم. بر اساس آمار موجود، طول مجموع محورهای شریانی مهم استان یکهزار و ۶۳۱ کیلومتر است که از این میزان ۸۹۷ کیلومتر تکمیل شده و ۴۸۳ کیلومتر نیز در دست اجراست.
به این ترتیب، بخش عمدهای از این شبکه یا به بهرهبرداری رسیده یا در مرحله ساخت قرار دارد و حدود ۸۵ درصد کریدورهای استان در وضعیت تکمیلشده یا در دست ساخت قرار گرفتهاند.
کریدورهای شریانی تنها مسیرهای اتصالدهنده چند شهر نیستند؛ این محورها در حقیقت شریانهای اقتصادی استان محسوب میشوند؛ مسیرهایی که بندر، مرز، شهرهای بزرگ، مراکز تولید و بازارهای مصرف را به یکدیگر متصل میکنند و در صورت برخورداری از ظرفیت و استاندارد مناسب، میتوانند نقش تعیینکنندهای در افزایش سهم استان از اقتصاد ملی و منطقهای داشته باشند.
۵۹ کارگاه راهسازی؛ اشتغال مستقیم برای ۶ هزار نفر
شتاب پروژههای راهسازی تنها در طول مسیرهای احداثشده یا در دست ساخت قابل مشاهده نیست، بلکه آثار آن در بازار کار استان نیز نمایان شده است.
بر اساس آمار اعلامشده، در حال حاضر ۵۹ کارگاه راهسازی بزرگراهی و راه اصلی در سراسر استان فعال است که ۱۶ کارگاه در شمال و ۴۳ کارگاه در جنوب استان فعالیت میکنند.
این کارگاهها زمینه اشتغال حدود ۶ هزار نفر را فراهم کردهاند.
فعال بودن این تعداد کارگاه، علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم برای نیروهای اجرایی، آثار غیرمستقیم قابل توجهی بر اقتصاد محلی دارد. فعالیت پیمانکاران، ماشینآلات سنگین، تأمین مصالح، حملونقل، خدمات فنی، تعمیر و نگهداری تجهیزات و زنجیره تأمین پروژهها، مجموعهای از فعالیتهای اقتصادی وابسته را در اطراف پروژههای عمرانی فعال میکند.
از این منظر، پروژههای بزرگراهی را میتوان بخشی از سیاست اشتغالزایی و رونق اقتصادی استان نیز دانست.
۲۸ مناقصه برای احداث ۴۳۲ کیلومتر راه
یکی دیگر از نشانههای استمرار روند توسعه، برگزاری ۲۸ مناقصه برای احداث ۴۳۲ کیلومتر راه با ارزشی حدود ۲۸ هزار میلیارد تومان است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بخشی از پروژههای جدید در مرحلهای قرار گرفتهاند که میتوانند در آینده به ظرفیت شبکه اضافه شوند.
در واقع، ارزیابی عملکرد زیرساختی را نباید تنها بر اساس پروژههای افتتاحشده انجام داد؛ زیرا در پروژههای راهسازی، فاصله میان مطالعه، تأمین اعتبار، برگزاری مناقصه، انتخاب پیمانکار، تجهیز کارگاه، عملیات اجرایی و بهرهبرداری ممکن است طولانی باشد.
از این منظر، برگزاری مناقصه برای صدها کیلومتر مسیر جدید نشان میدهد فرآیند توسعه شبکه برای سالهای آینده نیز در حال طراحی و عملیاتی شدن است.
بزرگراه؛ حلقه اتصال اقتصاد سیستان و بلوچستان به ظرفیتهای ملی و منطقهای
سیستان و بلوچستان از نظر ظرفیتهای اقتصادی، استانی کمنظیر است. بندر چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی کشور، مرزهای زمینی، ظرفیتهای تجاری با کشورهای همسایه، معادن، کشاورزی، شیلات و قابلیتهای گردشگری، مجموعهای از مزیتهای اقتصادی را در اختیار این استان قرار داده است.
اما وجود مزیت اقتصادی به تنهایی برای ایجاد توسعه کافی نیست؛ مزیت زمانی به ارزش اقتصادی تبدیل میشود که شبکه حملونقل بتواند آن را به بازار متصل کند.
از همین رو، بزرگراهها در سیستان و بلوچستان نقشی فراتر از جابهجایی خودرو دارند. این شبکه میتواند حلقه اتصال تولیدکننده استان به بازارهای ملی، بندر به پسکرانه، مرز به مراکز توزیع و شهرهای کوچک به مراکز خدماتی باشد.
افزایش کیفیت و ظرفیت راهها میتواند هزینه و زمان جابهجایی کالا را کاهش داده و در نتیجه، قدرت رقابت تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی استان را افزایش دهد.
چابهار و اهمیت راههای ارتباطی برای توسعه ترانزیت
چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، یکی از مهمترین مزیتهای جغرافیایی و اقتصادی سیستان و بلوچستان و از ظرفیتهای راهبردی کشور برای توسعه تجارت، ترانزیت و پیوند با بازارهای منطقهای و بینالمللی است؛ ظرفیتی که بهرهبرداری کامل از آن، بیش از هر چیز به تکمیل و تقویت زیرساختهای حملونقل و ایجاد شبکهای منسجم از راههای ارتباطی، بزرگراهها و سایر شقوق حملونقل وابسته است.
اهمیت چابهار تنها به موقعیت آن در ساحل دریای عمان محدود نمیشود؛ این بندر میتواند به عنوان یک دروازه دریایی برای اتصال ایران به کشورهای آسیای مرکزی، افغانستان، شبهقاره هند و بازارهای پیرامونی ایفای نقش کند و در این میان، شبکه راههای زمینی، حلقهای تعیینکننده میان بندر، مراکز تولید و مصرف، مرزهای زمینی و کریدورهای ترانزیتی کشور محسوب میشود.
به بیان دیگر، بندر بدون پسکرانه قدرتمند نمیتواند از تمام ظرفیت ترانزیتی خود استفاده کند و پسکرانه قدرتمند نیز بدون شبکه راهی ایمن، سریع و پرظرفیت شکل نمیگیرد. از همین رو، توسعه بزرگراهها و محورهای شریانی سیستان و بلوچستان باید بخشی از یک برنامه جامع برای تقویت جایگاه چابهار در شبکه حملونقل ملی و منطقهای تلقی شود.
موقعیت چابهار در ساحل دریای عمان، این منطقه را از نظر دسترسی دریایی از اهمیت ویژهای برخوردار کرده است. برخلاف بسیاری از بنادر کشور که در محدوده خلیج فارس قرار دارند، چابهار دسترسی مستقیم به آبهای اقیانوسی دارد و همین ویژگی، ظرفیتهای متفاوتی برای توسعه تجارت دریایی و ترانزیت ایجاد میکند.
این موقعیت زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که نقش ایران در اتصال بازارهای آسیایی به آبهای آزاد مورد توجه قرار گیرد. چابهار میتواند بخشی از کالاهای ورودی از مسیر دریا را به وسیله شبکه حملونقل زمینی به نقاط مختلف کشور و همچنین کشورهای همسایه منتقل کند.
اما تحقق این نقش به یک شرط اساسی وابسته است؛ وجود شبکه حملونقل پسکرانهای متناسب با ظرفیت بندر. اگر کالا پس از ورود به بندر نتواند با سرعت، ایمنی و هزینه مناسب به شبکه سراسری منتقل شود، مزیت جغرافیایی بندر به مزیت اقتصادی کامل تبدیل نخواهد شد.
بزرگراه؛ حلقه مفقوده اتصال بندر به پسکرانه
در زنجیره ترانزیت، بندر تنها نقطه آغاز یا پایان سفر دریایی است. پس از تخلیه کالا، بخش زمینی حملونقل آغاز میشود و در این مرحله، کیفیت راهها اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند. وجود بزرگراههای استاندارد در مسیرهای منتهی به چابهار میتواند ظرفیت انتقال کالا از بندر به مراکز مصرف، مناطق صنعتی، پایانههای مرزی و سایر کریدورهای کشور را افزایش دهد.
راه مناسب باعث کاهش زمان سفر، افزایش سرعت جابهجایی، کاهش استهلاک ناوگان و ارتقای ایمنی حملونقل میشود. مجموعه این عوامل در نهایت هزینه تمامشده حمل کالا را کاهش داده و قدرت رقابت مسیر ترانزیتی چابهار را افزایش میدهد.
از این منظر، هر پروژه بزرگراهی در جنوب استان را نباید صرفاً یک پروژه محلی دانست؛ بخشی از این مسیرها میتوانند در آینده جزئی از شبکه بزرگتر ترانزیتی کشور باشند.
در اقتصاد حملونقل، مسیرهای ترانزیتی تنها بر اساس کوتاهی فاصله انتخاب نمیشوند. زمان، هزینه، ایمنی و قابلیت اطمینان از مهمترین عوامل انتخاب مسیر هستند. صاحب کالا و شرکت حملونقل به دنبال مسیری است که کالا در کوتاهترین زمان ممکن، با کمترین ریسک و هزینه و با امکان پیشبینی دقیق زمان رسیدن به مقصد، جابهجا شود.
در چنین شرایطی، کیفیت شبکه راهها اهمیت ویژهای پیدا میکند. مسیرهای دوطرفه کمظرفیت، نقاط حادثهخیز، گلوگاههای ترافیکی و کمبود زیرساختهای خدماتی میتوانند زمان و هزینه حمل را افزایش دهند.
در مقابل، توسعه بزرگراهها، تکمیل کریدورها و رفع گلوگاههای ارتباطی میتواند مسیر چابهار را برای فعالان حوزه حملونقل جذابتر کند.
اگر بخواهیم جایگاه راههای ارتباطی سیستان و بلوچستان را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت بزرگراهها حلقه اتصال سه ظرفیت راهبردی استان، یعنی بندر، مرز و مرکز کشور هستند.
چابهار در جنوب، ظرفیت دریایی و بندری را فراهم میکند؛ مرزهای شرقی، ظرفیت تجارت و ارتباط با بازارهای منطقه را در اختیار دارند و شبکه سراسری کشور نیز امکان دسترسی به بازارهای داخلی را فراهم میکند. راههای ارتباطی این سه ظرفیت را به یکدیگر متصل میکنند و هرچه این اتصال سریعتر، ایمنتر و کمهزینهتر باشد، مزیت اقتصادی استان نیز افزایش خواهد یافت.