به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، نخستین نشست میز تخصصی کمیته دستگاهی وزارت راه و شهرسازی با موضوع محور چهاردهم سند سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در عرصه شهرسازی، معماری و طراحی فضاهای زندگی، با هماهنگی و همکاری دبیرخانه ستاد فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی و با حضور نمایندگان دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط در تاریخ ۲۱ مهر ماه ۱۴۰۵ در سالن جلسات معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی برگزار شد.
هدف از برگزاری این نشست، بررسی اقدامات انجام‌شده، شناسایی اولویت‌های مشترک و فراهم‌کردن زمینه تدوین برنامه‌های مشخص و قابل ارزیابی برای تحقق الگوهای اسلامی ـ ایرانی در شهرسازی، معماری و طراحی فضاهای زندگی بود.
این نشست با حضور سید احمد حسینی‌نیا، مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های ارزش و دبیر میز تخصصی دستگاهی، ناهید اعظم رامپناهی، مدیر امور فرهنگ عمومی و سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، اعضای هیئت اندیشه‌ورزی میز سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی و نمایندگان دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، شیرین علیزاده، معاون توسعه سرمایه اجتماعی سازمان امور اجتماعی کشور، جواد طاهری، مدیر پیگیری‌های معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه‌های علمیه، محمد اسماعیل مفتاحی، مدیر امور نخبگان و تعاملات نهادی سازمان بسیج مستضعفین، سید مهدی ناظمی، دبیر کارگروه سبک زندگی و خانواده ستاد تحول سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، حامد سهرابی، نماینده مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، محمد مهدی متوسلی، معاونت معاونت مرکز مطالعات سازمان شهرداری و دهیاری‌ها و همچنین سایر مدیران و کارشناسان مربوطه برگزار شد.
در ابتدای نشست، سید احمد حسینی‌نیا با اشاره به هماهنگی‌های انجام‌شده با دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی و ارتباط میان دو سند بالادستی «مبانی، اصول و الزامات پیاده‌سازی برنامه جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی» و «سند ملی شهرسازی و معماری اسلامی ـ ایرانی»، بر ضرورت تدوین برنامه‌های عملیاتی و اجرایی در حوزه مسئولیت وزارت راه و شهرسازی تأکید کرد.
تأکید بر تدوین برنامه‌های عملیاتی و قابل ارزیابی
در ادامه، نماینده دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح فرایند تدوین برنامه‌های موضوعی سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، بر ضرورت انتخاب یک یا چند اولویت مشخص برای هر دستگاه تأکید کرد.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، برنامه‌های پیشنهادی باید از سطح کلی‌گویی فراتر رفته و با تعیین مسئله، هدف، اقدام اجرایی و شاخص‌های قابل ارزیابی، در قالب کاربرگ‌های مشخص تدوین شوند تا به‌عنوان پیوست‌های اجرایی برنامه جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی مورد استفاده قرار گیرند.
تشریح اقدامات وزارت راه و شهرسازی در حوزه ترویج معماری اسلامی -ایرانی
در بخش اصلی نشست، گزارش دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافت‌های ارزش، درباره اقدامات و پیگیری‌های انجام‌شده در راستای تحقق اهداف سند ملی شهرسازی و معماری اسلامی ـ ایرانی و ارتباط آن با برنامه جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی ارائه شد.
این گزارش، پیگیری‌ها در حوزه مکاتبات و هماهنگی‌های بین‌دستگاهی، سیاست‌گذاری و ایجاد ساختارهای اجرایی را دربر می‌گرفت. بخشی از این گزارش به اقدامات مرتبط با بازنگری ضوابط سیما و منظر شهری، پایش عملکرد استان‌ها و پیگیری فعالیت کمیته‌های ارتقاء کیفی سیما و منظر اختصاص داشت.
همچنین دستورالعمل ابلاغی معاونت شهرسازی و معماری درباره تشکیل و فعالیت کمیته‌های ارتقاء کیفی سیما و منظر استانی و اقدامات انجام‌شده برای آسیب‌شناسی عملکرد استان‌ها، شناسایی مسائل و تدوین پیشنهادهای اصلاحی تشریح شد.
در زمینه تهیه طرح پژوهشی «آسیب‌شناسی چالش‌های اجرایی ضوابط و مقررات ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری و کاربست آن در بازنگری مصوبات شورای‌عالی شهرسازی و معماری» در حال پیگیری و در دستور اقدامات این دفتر قرار دارد و گزارش مربوط به آن در جلسه ارائه شد.
در جمع‌بندی این بخش، سه محور برای تدوین کاربرگ‌های اجرایی پیشنهاد شد که این سه محور شامل ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری، فضاهای شهری مبتنی بر شهر دوستدار کودک با توجه ویژه به محیط‌های سکونتی و طرح‌های مسکن حمایتی، و ارتقاء فراگیری و دسترس‌پذیری فضاهای شهری ضمن تدوین و ترویج راهنمای طراحی و توسعه مبلمان شهری فراگیر بود.
این محورها با توجه به اقدامات در حال پیگیری و طرح‌های پژوهشی جاری این دفتر، و ظرفیت‌های موجود در اسناد بالادستی پیشنهاد شدند تا مبنایی برای تمرکز بر اولویت‌های مشخص و قابل اجرا فراهم شود.
ارتقای کیفی سیما و منظر شهری
حسینی‌نیا، مدیرکل دفتر ترویج معماری، طراحی‌شهری و بافت‌های ارزش، در تشریح منطق انتخاب این محورها، بر ارتباط میان محیط زندگی و شکل‌گیری رفتار شهروندان تأکید کرد و توضیح داد: کیفیت تجربه انسان از محیط پیرامون، از طریق ادراک حسی و ارزیابی ذهنی فضا، می‌تواند بر نگرش و رفتار او اثر بگذارد. از این منظر، سامان‌یافتگی محیط، پرهیز از آشفتگی‌های بصری و فرم‌های نامتناسب و توجه به اصول معماری اسلامی ـ ایرانی، صرفاً موضوعاتی کالبدی نیستند، بلکه می‌توانند در ارتقای کیفیت تجربه زیسته و تقویت هویت محیطی نقش داشته باشند.
وی ادامه داد: بر همین اساس، نظارت، کنترل و پایش فرایندهای مرتبط با سیما و منظر شهری اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین لازم است اصول موردنظر از مراحل اولیه طراحی تا ساخت و بهره‌برداری از فضاهای شهری و سکونتی مورد توجه قرار گیرند. به‌ویژه در طرح‌های مسکن حمایتی که کیفیت معماری و محیط زندگی باید در کنار تأمین مسکن مورد توجه باشد.
فضاهای شهری مبتنی بر شهر دوستدار کودک
در محور شهر دوستدار کودک، بر ضرورت توجه به حضور و تجربه کودکان در محیط شهری و نقش کالبد و طراحی فضا در فراهم‌کردن شرایط مناسب برای زندگی اجتماعی آنان تأکید شد که مبنای دستیابی به اهداف خانواده محوری، امنیت، رشد و حضور اجتماعی کودکان در برنامه اجرای سند سبک زندگی خواهد بود.
همچنین به سابقه پیوستن ایران به کنوانسیون حقوق کودک با رعایت ملاحظات اسلامی و اهمیت شنیده‌شدن صدای کودکان در برنامه‌ریزی شهری اشاره شد.
بر اساس مطالب ارائه‌شده، دفتر ترویج معماری پیش‌تر در این زمینه مطالعاتی انجام داده و پیگیری موضوع از طریق ظرفیت‌های مرتبط را در دستور کار دارد.
ارتقای فراگیری و دسترس‌پذیری فضاهای شهری و توسعه مبلمان شهری فراگیر
در محور شهر فراگیر نیز با اشاره به تغییرات جمعیتی و پیش‌بینی حرکت جامعه به سمت سالمندی، بر ضرورت توجه هم‌زمان به نیازهای کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و جانبازان در طراحی محیط‌های شهری تأکید شد.
در این بخش، موضوع مبلمان شهری فراگیر و ضرورت شکل‌گیری راهکارهایی متناسب با شرایط اجتماعی، فرهنگی و کالبدی کشور مطرح شد. همچنین اعلام شد که موضوع از طریق فعالیت‌های پژوهشی دفتر در حال پیگیری است.
از مسائل مورد توجه سند سبک زندگی اسلامی-ایرانی در موضاعات کرامت انسانی، عدالت دسترسی و استفاده از فضاهای عمومی برای گروه‌های مختلف است.
حسینی‌نیا، در پایان با اشاره به اینکه محورهای مطرح‌شده در این نشست با هدف آغاز گفت‌وگو، دریافت دیدگاه‌های تخصصی اعضا و شناسایی اولویت‌های مشترک ارائه شده‌اند، بر ضرورت ادامه جلسات و تکمیل برنامه‌ها با مشارکت دستگاه‌های مسئول تأکید کرد و گفت: شهر مطلوب، صرفاً محل سکونت نیست، بلکه باید بستری برای زندگی شایسته، تقویت هویت جمعی، تعاملات اجتماعی سالم و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد. دستیابی به چنین شهری نیازمند پیوند دادن اصول اصیل ایرانی ـ اسلامی با نیازهای امروز جامعه و تبدیل این اصول به سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات اجرایی در فرایند شهرسازی و معماری است.