به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، نشست تخصصی بازاندیشی نظام برنامه‌ریزی شهری ایران، فرصتی برای بررسی چالش‌های طرح‌های توسعه شهری و ضرورت بازنگری در رویکردهای موجود بود. در این نشست، کارشناسان و صاحب‌نظران با تأکید بر توجه به مسائل واقعی شهرها، مشارکت شهروندان و توسعه پایدار، راهکارهایی برای ارتقای نظام برنامه‌ریزی و بهبود کیفیت زندگی شهری مطرح کردند.
ضرورت فاصله گرفتن برنامه‌ریزی شهری از نگاه کالبدمحور
سیده فخرالسادات قادری آل‌هاشم، رئیس هیئت‌مدیره جامعه مهندسان شهرساز ایران و مدرس دانشگاه، با تأکید بر ضرورت بازنگری در نظام برنامه‌ریزی شهری کشور گفت: غلبه نگاه کالبدمحور، گسست میان نهادهای مسئول و وابستگی مدیریت شهری به درآمدهای ناپایدار، از چالش‌های اصلی طرح‌های توسعه شهری است.
وی با بیان اینکه شهر پدیده‌ای پویا و متأثر از روابط اجتماعی، اقتصادی و محیطی است، افزود: برنامه‌ریزی شهری باید از رویکردهای بخشی و جزیره‌ای فاصله بگیرد و با درنظرگرفتن نیازهای جامعه، عدالت فضایی و مخاطراتی مانند فرونشست زمین، بحران آب و تغییرات اقلیمی انجام شود.
قادری آل‌هاشم چهار محور تحول در برنامه‌ریزی شهری را توسعه مشارکت و گفت‌وگوی شهروندان، یکپارچه‌سازی برنامه‌ریزی در مقیاس‌های ملی تا محلی، پایش مستمر طرح‌های توسعه شهری و اولویت‌بخشی به بازآفرینی درونی شهرها به‌جای گسترش افقی عنوان کرد.
رئیس هیئت‌مدیره جامعه مهندسان شهرساز ایران همچنین بر ضرورت مقابله با تراکم‌فروشی و گسترش بی‌رویه شهرها تأکید کرد و گفت: بازآفرینی پایدار شهری و توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل همگانی باید جایگزین گسترش افقی و تخریب اراضی کشاورزی شود.
وی تقویت همکاری میان دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای مدنی و سازمان‌های بین‌المللی را برای اصلاح نظام برنامه‌ریزی شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ضروری دانست.
شهرسازی از شناخت مسائل شهر و نیازهای مردم آغاز شود
ناصر براتی، عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی سوره، با انتقاد از رویکردهای رایج در برنامه‌ریزی شهری، گفت: در فرایند شهرسازی، توجه بیش از اندازه به ابعاد کالبدی، زمین و ساخت‌وساز، موجب غفلت از مسائل اجتماعی، فرهنگی و نیازهای واقعی شهروندان شده است.
وی با اشاره به تحولات تاریخی شهرهای ایران توضیح داد: پیش از گسترش الگوهای مدرن شهرسازی، محله‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری روابط اجتماعی و احساس تعلق مردم به شهر داشتند. اما با اجرای خیابان‌کشی‌ها و تغییر ساختار بافت‌های شهری، بخشی از این پیوندها تضعیف شد و نقش مردم در اداره و سامان‌دهی محیط زندگی خود کاهش یافت.
براتی با بیان اینکه ورود الگوهای غربی به نظام شهرسازی ایران، به تفکیک ابعاد کالبدی و اجتماعی شهر دامن زد، افزود: شهر یک مجموعه یکپارچه است و نمی‌توان آن را صرفاً به زمین، ساختمان و تراکم ساختمانی تقلیل داد. برنامه‌ریزی شهری باید تمام ابعاد شهر را در کنار یکدیگر ببیند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی سوره با انتقاد از برداشت محدود از مفهوم توسعه شهری تصریح کرد: افزایش ساخت‌وساز و گسترش کالبدی شهر به‌تنهایی به معنای توسعه نیست. اگر هم‌زمان با این تغییرات، آلودگی، بیماری و مشکلات اجتماعی افزایش یابد، باید درباره نتایج و کیفیت توسعه انجام‌شده بازنگری کرد.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در تهیه طرح‌های توسعه شهری گفت: در بسیاری از فرایندهای برنامه‌ریزی، کار با تهیه نقشه وضع موجود آغاز می‌شود. در حالی که برنامه‌ریزی شهری باید از شناسایی مسائل واقعی شهر، نیازهای جامعه انسانی و چالش‌های زندگی شهروندان شروع شود. نقشه و راهکارهای کالبدی باید در خدمت حل این مسائل باشند، نه اینکه نقطه آغاز و محور اصلی برنامه‌ریزی قرار گیرند.
برنامه‌ریزی آینده تهران با واقعیت‌های موجود و نیازهای شهر هماهنگ باشد
محمدجواد خسروی‌پور، رئیس نهاد راهبری و پایش طرح‌های توسعه شهری ایران، با تأکید بر ضرورت بازنگری طرح جامع تهران گفت: هدف از این فرایند، تهیه طرحی جدید صرفاً به‌جای طرح موجود نیست، بلکه باید با آسیب‌شناسی عملکرد طرح فعلی و توجه به شرایط و مقتضیات امروز شهر، زمینه ارتقا و اصلاح آن فراهم شود.
وی با اشاره به ضرورت تحول در نظام برنامه‌ریزی شهری اظهار کرد: بازنگری طرح‌های توسعه شهری باید با رویکردی مسئله‌محور و مبتنی بر شناخت دقیق مسائل شهر، بررسی میزان تحقق اهداف و شناسایی موانع اجرایی انجام شود.
خسروی‌پور با تأکید بر اهمیت استفاده از نتایج مطالعات و ارزیابی‌های انجام‌شده افزود: یافته‌های حاصل از بررسی طرح جامع باید پس از جمع‌بندی و اولویت‌بندی، مبنای تدوین چارچوب سیاست‌گذاری و شرح خدمات بازنگری قرار گیرد تا برنامه‌ریزی آینده تهران با واقعیت‌های موجود و نیازهای شهر هماهنگ باشد.
رئیس نهاد راهبری و پایش طرح‌های توسعه شهری ایران همچنین بر ضرورت بهره‌گیری از دیدگاه کارشناسان و متخصصان و تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط در فرایند بازنگری تأکید کرد.
نظام برنامه‌ریزی شهری ایران نیازمند تحول بنیادین است
محمد شیخی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و مدیر گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، با تأکید بر ضرورت تحول بنیادین در نظام برنامه‌ریزی کشور گفت: با وجود ورود مباحث راهبردی و ساختاری به برنامه‌ریزی شهری طی سه دهه گذشته، این رویکردها نتوانسته‌اند تغییرات مؤثری در نظام برنامه‌ریزی ایجاد کنند و در بسیاری موارد، طرح‌های جامع با تغییراتی در عنوان و چارچوب، همچنان با همان رویکردهای پیشین دنبال شده‌اند.
وی با اشاره به غلبه نگاه مهندسی و کالبدی بر برنامه‌ریزی شهری در ایران توضیح داد: در آغاز شکل‌گیری این حوزه، معماران نقش مهمی در توسعه شهرسازی داشتند، اما برنامه‌ریزی شهری به مطالعات دقیق، توجه به ابعاد مختلف مسائل شهری و مشارکت واقعی مردم نیاز دارد.
شیخی با بیان اینکه مشارکت مردمی در بسیاری از طرح‌های شهری، بیشتر در حد پیش‌بینی در شرح خدمات باقی مانده است، افزود: تحقق مشارکت به پیش‌نیازهای مشخصی نیاز دارد و ساختار سیاسی، نظام حکمرانی و فرهنگ عمومی در شکل‌گیری و تقویت آن نقش مؤثری دارند.
مدیر گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای دانشگاه علامه طباطبایی همچنین با اشاره به ضرورت بازنگری در چارچوب‌های قانونی و اجرایی طرح‌های شهری گفت: با وجود تأکید مدیران و مسئولان بر لزوم اصلاح و بازنگری طرح‌های جامع، همچنان این پرسش مطرح است که این تغییرات چه زمانی و چگونه محقق خواهند شد.
وی با اشاره به تجربه‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای در ایران، آمایش سرزمین و برنامه پنجم پیش از انقلاب را از جمله تجربه‌های قابل توجه در حرکت به سمت تعادل منطقه‌ای دانست و بر ضرورت توجه به دستاوردها و کاستی‌های گذشته تأکید کرد.