به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی به نقل از ایرنا، سند ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استانهای تهران و البرز با هدف کنترل گسترش نامتوازن جمعیت و فعالیتهای اقتصادی، کاهش فشار بر منابع طبیعی و ظرفیتهای زیستمحیطی و هدایت بخشی از فعالیتها به سایر مناطق کشور تدوین شده است. این سند با در نظر گرفتن محدودیتهای زیرساختی و زیستمحیطی مجموعه شهری تهران و البرز، بر مدیریت بارگذاری جمعیت و فعالیت، حفاظت از اراضی کشاورزی و منابع طبیعی، ساماندهی استقرار صنایع و تقویت زیرساختهای منطقهای تأکید دارد. این برنامه پس از بررسی در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، در ۲۴ شهریور ۱۴۰۴ به تصویب این شورا رسید و در هشتم مهر ۱۴۰۵ نیز در هیات وزیران تصویب شد.
یکی از محورهای اصلی این سند، کاهش تمرکز فعالیتهای اقتصادی و صنعتی در تهران و البرز و هدایت سرمایهگذاریها به مناطق دارای مزیت اقتصادی در سایر استانهاست. بر این اساس، شناسایی فعالیتهای قابل انتقال و فراهم کردن زمینه استقرار آنها در مناطق مستعد، با هدف توزیع متوازنتر فرصتهای سرمایهگذاری و اشتغال دنبال میشود. با این حال، تحقق اهداف تمرکززدایی به انتقال صرف صنایع و بنگاهها محدود نمیشود و مستلزم تأمین زیرساختهای حملونقل، آب، انرژی و خدمات مورد نیاز، بهبود شرایط کسبوکار در مناطق مقصد و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی است.
میثم بصیرت کارشناس مسائل شهرسازی درباره تصمیم دولت برای تمرکز زدایی از استان های تهران و البرز، انتقال صنایع و فعالیتهای اقتصادی از تهران به مناطق دارای مزیت را فرصتی برای تقویت سرمایهگذاری و اشتغال در سایر استانها دانست و تاکید کرد: تحقق این هدف تنها با انتقال فعالیتها امکانپذیر نیست، بلکه باید زیرساختها، خدمات و شرایط لازم برای استقرار و فعالیت اقتصادی در مقصد نیز فراهم باشد زیرا در غیر این صورت، سیاست تمرکززدایی ممکن است به جابهجایی مشکلات تهران در سایر مناطق منجر شود.
بصیرت با اشاره به اینکه انتقال صنایع و فعالیتهای اقتصادی از تهران به مناطق دارای مزیت اقتصادی میتواند زمینهساز ایجاد اشتغال، افزایش سرمایهگذاری و رونق اقتصادی استانهای دیگر شود، توضیح داد: انتقال فعالیتها از تهران این فرصت را فراهم میکند که شهرها و مناطق مختلف کشور برای جذب سرمایه بیشتر با یکدیگر رقابت کنند.
به باور وی، سرمایه معمولاً به سمتی حرکت میکند که ارزش و بازدهی بیشتری داشته باشد بنابراین ابتدا باید پرسید که در شرایط کنونی، چرا سرمایهگذار تهران را انتخاب میکند؟ زیرا پایتخت به بزرگترین بازار مصرف کشور نزدیک است و از نظر مقررات کسبوکار، دسترسی به خدمات و امکانات متنوع، شرایط مناسبتری برای فعالیت اقتصادی دارد.
این تحلیلگر مسائل شهرسازی با بیان این نکته که تهران تقریباً ظرفیتهای قابل تحمل زیستمحیطی خود را تکمیل کرده است، اظهار داشت: سالهاست در طرحهای توسعه و آمایش سرزمینی درباره ضرورت انتقال بخشی از بار فعالیتهای اقتصادی تهران به استانها صحبت میشود اما به نتیجه مورد نظر و مراحل اجرایی نرسیده است.
بصیرت ادامه داد: برای مثال، یکی از موضوعات اصلی در برنامهریزیهای مربوط به استان قم، انتقال فعالیتها و برخی ظرفیتهای اقتصادی از تهران به این استان بوده است.
وی تصریح کرد: برای هرگونه تصمیم در زمینه تمرکز زدایی از تهران ابتدا باید بررسی شود که شهرهای مقصد چه ظرفیتهایی دارند و آیا امکانات و منابع لازم برای پذیرش فعالیتهای جدید در آنها وجود دارد یا خیر؛ ممکن است یک منطقه از نظر اقتصادی ظرفیتهایی داشته باشد، اما در عین حال با محدودیتهایی مانند کمبود آب مواجه باشد؛ بنابراین، پیش از انتقال فعالیتها باید نیازها، ضرورتها و محدودیتهای هر منطقه بهدقت مورد توجه قرار گیرد.
تمرکز زدایی با انتقال صرف فعالیتها محقق نمیشود
بصیرت با بیان اینکه انتقال فعالیتهای اقتصادی میتواند به شهرهایی که سالها از جذب سرمایه و توسعه ظرفیتهای اقتصادی محروم بودهاند کمک کند، گفت: پاسخ به این پرسش که آیا انتقال صنایع و فعالیتها میتواند به رونق سایر شهرها منجر شود، مثبت است؛ اما این اتفاق بهسرعت و صرفاً با یک مصوبه یا تصمیم اداری محقق نخواهد شد.
وی افزود: اگر به وضعیت تهران توجه کنیم، میبینیم که سالها درباره ضرورت ساماندهی و کنترل تمرکز فعالیتها در پایتخت تصمیمگیری شده، اما بخشهایی از این سیاستها همچنان اجرا نشده است. به نظر میرسد در برخی مصوبات و برنامهها ظرفیتهایی وجود داشته که میتوانست مورد توجه قرار گیرد، اما در عمل به دلایل مختلف از جمله فراهم نبودن شرایط اجرایی، به نتیجه نرسیده است.
این کارشناس شهرسازی با اشاره به سابقه طولانی موضوع تمرکززدایی از تهران در ادبیات برنامهریزی کشور اظهار کرد: این موضوع سالهاست در برنامهریزی شهری و منطقهای ایران مطرح است. از زمان طرح «ستیران» در سال ۱۳۵۶ تاکنون، بارها درباره پیامدهای تمرکز بیش از اندازه فعالیتها در تهران هشدار داده شده است. در همان زمان نیز مشاوران و برنامهریزان نسبت به مشکلاتی که در صورت تداوم روند تمرکز در پایتخت ایجاد میشود، هشدار داده بودند.
