عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران بر ضرورت تدوین و استقرار نظام ملی تامین زمین و اجرای سیاست بازآفرینی شهری از درون شهرها تاکید کرد و گفت: استقرار نظام ملی تأمین زمین از طریق اجرای سیاست بازآفرینی شهری با رویکرد توسعه درونی، تامین زمین را صرفا از ابزاری برای عرضه اراضی به بخشی از نظام حکمرانی زمین شهری تبدیل می‌کند و سبب بازگشایی قفل تامین زمین از درون شهرها می‌شود.

مجید روستا، عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، بر ضرورت تدوین و استقرار نظام ملی تامین زمین با تمرکز بر توسعه درونی و بازآفرینی شهری تاکید کرد و به تشریح این سیاست به عنوان راهکاری برای تحقق سیاست های برنامه هفتم توسعه پرداخت.

عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با تاکید بر اینکه سیاست تامین زمین با تمرکز بر توسعه درونی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهفته در شهرها را جایگزین اتکای صرف به الحاق اراضی جدید می‌کند گفت: این رویکرد، رویکردی ملی است که با استفاده از ابزارهای تجمیع، بازتنظیم و بازیافت اراضی، زمینه تامین پایدار زمین برای مسکن و خدمات عمومی، نوسازی محله‌ها و کاهش هزینه‌های توسعه زیرساختی را فراهم می‌کند.

روستا با تاکید بر اینکه سیاست تدوین و استقرار نظام ملی تامین زمین در چارچوب سیاست‌های وزارت راه و شهرسازی برای استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود در شهرها، کنترل گسترش افقی، ارتقای بهره‌وری زمین و تقویت بازآفرینی درون شهری است، افزود: تامین زمین از طریق اجرای سیاست بازآفرینی شهری با رویکرد توسعه درونی، به یکی از اولویت‌های راهبردی کشور تبدیل شده است. این رویکرد در امتداد جهت‌گیری کلان وزارت راه و شهرسازی، در حوزه توسعه شهری، استفاده از ظرفیت‌های درون محدوده شهرها، ارتقای کیفیت سکونت و پیوند میان تأمین زمین، خدمات شهری و توسعه متوازن قرار می گیرد.

روستا با بیان این که محدودیت اراضی قابل توسعه، افزایش هزینه های توسعه شهری و ضرورت بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های موجود در شهرها، بازنگری در سیاست‌های تامین زمین را اجتناب ناپذیر کرده است، اظهار کرد: سیاست‌های تأمین زمین باید بر پایه بازآفرینی درون شهری استوار شود، رویکردی که هم با الزامات توسعه پایدار شهری سازگار است و هم امکان بهره‌برداری موثرتر از ظرفیت های بالفعل و بالقوه شهرها را فراهم می کند.

وی با اشاره به وضعیت موجود در شهرهای کشور افزود: ظرفیت‌های قابل توجهی در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرینی شهری شامل بافت‌های فرسوده، ناکارآمد و سکونتگاه‌های غیررسمی با قابلیت تجمیع و بازتوسعه، اراضی و املاک بلا استفاده، متروکه و کم‌بازده و نیز فضاهای مستعد بازآفرینی وجود دارد. با این حال، این ظرفیت‌ها به دلیل محدودیت ابزارهای حقوقی و اقتصادی برای تجمیع و بازتوسعه اراضی، ناهماهنگی میان دستگاه‌های ذی‌ربط، کمبود زمین برای ارتقای سرانه‌های خدمات عمومی در بافت‌های ناکارآمد، پیچیدگی تشریفات ارجاع کار به سازندگان و نیز ضرورت تقویت انسجام در مدیریت و سیاستگذاری زمین شهری، هنوز به طور کامل فعال نشده‌اند.

استقرار نظام ملی تامین زمین و اجرای سیاست بازآفرینی شهری

عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با تشریح ۳ گزینه‌ سیاستی پیش‌روی کشور گفت: نخستین گزینه، ادامه رویکرد موجود و تأمین زمین از طریق الحاق اراضی جدید به محدوده شهرها است که هرچند نیازمند تغییرات نهادی گسترده نیست، اما به دلیل افزایش هزینه‌های توسعه زیرساخت ها، گسترش پراکندگی شهری و بهره گیری محدود از ظرفیت‌های درونی شهرها، پاسخگوی نیازهای بلندمدت توسعه شهری نخواهد بود.

به گفته وی، گزینه دوم، اجرای پروژه‌های موردی تأمین زمین در محدوده‌ها و محله‌های هدف بازآفرینی شهری است. این رویکرد می‌تواند نمونه‌های موفقی ایجاد کند و بخشی از نیازهای محلی را پاسخ دهد، اما به دلیل نبود چارچوب ملی، امکان تعمیم و تکرار این تجربه ها در مقیاس کشور محدود خواهد بود.

عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران در تشریح گزینه سوم و گزینه پیشنهادی توضیح داد: استقرار نظام ملی تأمین زمین از طریق اجرای سیاست بازآفرینی شهری با رویکرد توسعه درونی است. رویکردی که تأمین زمین را صرفا ابزاری برای عرضه اراضی نمی داند، بلکه آن را بخشی از نظام حکمرانی زمین شهری تلقی می کند.

روستا با تاکید بر اینکه این نگاه، رویکردی است که دولت چهاردهم بر آن تاکید دارد، توضیح داد: استقرار نظام ملی تامین زمین از طریق اجرای سیاست بازآفرینی شهری، رویکردی است که بر بازگرداندن زمین به مدار توسعه درون شهری، افزایش کارآمدی زمین، ارتقای کیفیت زندگی در محله‌ها و اولویت دادن به ظرفیت‌های نهفته در شهرها استوار است.

وی در تشریح این رویکرد گفت: تحقق این سیاست مستلزم استفاده هم‌زمان از مجموعه‌ای از ابزارهای مکمل است. این ابزارها شامل تجمیع اراضی برای رفع مشکل خرددانگی و فراهم کردن امکان اجرای پروژه‌های بزرگ مقیاس، بازتنظیم اراضی برای سازماندهی مجدد قطعات و توزیع عادلانه منافع توسعه بدون اتکا به تملک گسترده، بازیافت اراضی شهری از طریق بازتوسعه اراضی صنعتی، نظامی و دیگر اراضی متروکه و کم‌بازده و نیز بهره‌برداری از ارزش افزوده زمین به منظور تأمین بخشی از منابع مالی پروژه‌های بازآفرینی از محل افزایش ارزش زمین ناشی از سرمایه‌گذاری‌های عمومی است.

روستا افزود: اجرای این سیاست نیازمند اصلاح چارچوب‌های حقوقی، ایجاد بانک جامع اطلاعات زمین شهری، تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های ذی‌ربط و طراحی مشوق‌های اقتصادی برای مشارکت فعال مالکان و سرمایه‌گذاران است.

به گفته وی، این مجموعه اقدامات می‌تواند زمینه تحقق سیاست‌های وزارت راه و شهرسازی در حوزه بازآفرینی هدفمند، توسعه متوازن شهری و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود را فراهم کند.

بازآفرینی شهری، نظام حکمرانی و مدیریت زمین شهری است

عضو هیات مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران با اشاره به تجربه‌های بین المللی خاطرنشان کرد: در ژاپن و کره جنوبی، استفاده گسترده از بازتنظیم اراضی امکان نوسازی محلات و توسعه زیرساخت ها را بدون تملک گسترده فراهم کرده و مالکان نیز در منافع توسعه سهیم شده اند. در آلمان و هلند، بازتوسعه اراضی صنعتی و نظامی متروکه به یکی از مهم ترین منابع تأمین زمین شهری تبدیل شده و ضمن جلوگیری از توسعه بی رویه شهرها، کیفیت محیط شهری را ارتقا داده است. همچنین در کلمبیا و برخی کشورهای آمریکای لاتین، از ابزار بهره برداری از ارزش افزوده زمین برای بازگرداندن بخشی از ارزش ناشی از سرمایه گذاری های عمومی به چرخه توسعه شهری استفاده شده و منابع مالی قابل توجهی برای اجرای پروژه های بازآفرینی فراهم آمده است.

روستا تصریح کرد: وجه مشترک این تجربه ها آن است که بازآفرینی شهری از یک پروژه صرف عمرانی به یک نظام حکمرانی و مدیریت زمین شهری تبدیل شده است و همین الگو می‌تواند متناسب با شرایط ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: در شرایط کنونی، توجه همزمان به تأمین زمین، بهسازی محیط های شهری، افزایش دسترسی به خدمات و ارتقای کیفیت سکونت، می‌تواند به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در بخش مسکن و توسعه شهری تبدیل شود؛ موضوعی که در سیاست‌های وزیر راه و شهرسازی، نیز جایگاه مشخصی دارد.

تدوین برنامه ملی تامین زمین با رویکرد بازآفرینی

عضو هیات‌مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران، مهم‌ترین اقدامات پیشنهادی برای تحقق این رویکرد را شامل تدوین برنامه ملی تأمین زمین با رویکرد بازآفرینی درون شهری، ایجاد بانک جامع اطلاعات اراضی و املاک قابل بازتوسعه، توسعه ابزارهای حقوقی و مالی برای تجمیع و بازتنظیم اراضی دانست.

وی همچنین، طراحی مشوق‌های اقتصادی برای مشارکت مالکان و سرمایه گذاران، استقرار نظام پایش و ارزیابی عملکرد پروژه‌های تأمین زمین، تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های متولی مدیریت زمین و توسعه شهری، و نیز رفع موانع قانونی و اصلاح تشریفات ارجاع کار به سازندگان متناسب با شرایط خاص پروژه‌های بازآفرینی را از دیگر پیشنهادات برای تحقق این رویکرد برشمرد.

تامین زمین از طریق اجرای سیاست بازآفرینی شهری

وی تاکید کرد: تامین زمین از طریق اجرای سیاست بازآفرینی شهری با رویکرد توسعه درونی، صرفا یک برنامه نوسازی نیست، بلکه چارچوبی برای حکمرانی هوشمند زمین شهری به شمار می‌آید.

به گفته روستا، بهره‌گیری هم‌زمان از ابزارهای تجمیع اراضی، بازتنظیم اراضی، بازیافت اراضی شهری و بهره‌برداری از ارزش افزوده زمین، امکان تبدیل ظرفیت‌های نهفته شهرها به منبعی پایدار برای تأمین زمین، ارتقای سرانه‌های خدمات عمومی، توسعه مسکن، تقویت فعالیت‌های اقتصادی و بهبود کیفیت محیط شهری را فراهم می‌کند و در عین حال، با کاهش هزینه‌های توسعه و کنترل گسترش افقی شهرها، مسیر پایدارتری برای تحقق اهداف توسعه شهری کشور ایجاد خواهد کرد.