به گزارش خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران، در میزگرد شبکه خبر با عنوان راهگذرهای ایران؛ عاملی برای توسعه به تشریح بخشی از اقدامات این شرکت در دولت چهاردهم پرداخت.
ذاکری با اشاره به پروژههای بزرگ ریلی گفت: در حوزه ریل، دو پروژه مهم که پیشتر نیز مطرح بوده و از طریق وام کشور روسیه اجرا میشود، شامل پروژه رشت–آستارا است. این پروژه طویلترین مسیر ریلی از یونسی به زابل و زاهدان به شمار میرود و با مشارکت بخش خصوصی اجرایی خواهد شد که اخیرا نیز تفاهمنامه آن به امضا رسید.
وی درباره موانع موجود در تکمیل پروژههای مهم کریدوری توضیح داد: همواره مطرح بوده که ایران در چهارراه ارتباطی شرق به غرب و شمال به جنوب قرار دارد. در کریدور شمال–جنوب، برای اتصال کشورهای آسیای میانه به آبهای آزاد و خلیج فارس مسیری تعریف شده که در اتحادیه بینالمللی راهآهنها نیز ثبت شده است. موقعیت ممتاز ایران موجب شده بارهای کشورهای شمالی از طریق این کریدور به آبهای آزاد منتقل شود.
وی ادامه داد: در شبکه ریلی کشور، پنج نقطه اتصالی مهم به همسایگان شمالی وجود دارد: سرخس در شمالشرق، اینچهبرون در استان گلستان، بندر امیرآباد و بندر کاسپین در ساحل دریای خزر، پایانه آستارا و جلفا. هر کدام از خطوط ما در مسیر اتصال به این نقاط با خلأهایی مواجهاند. به عنوان نمونه، رشت–آستارا یکی از حلقههای مفقوده است. همچنین محور سرخس–بندرعباس که مهمترین کریدور ریلی کشور محسوب میشود، در برنامه هفتم به عنوان طرح پیشران تعریف شده است. دوخطهسازی این محور، به ویژه در بخش کاشمر تا بافق و ایستگاه سلام در مشهد تا سرخس، در کنار برقیسازی آن، از نیازهای اساسی است که در برنامه هفتم مصوب شده است.
ذاکری افزود: هدف ما جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی است و بنا نداریم از ظرفیتهای دولتی استفاده کنیم. به همین دلیل از روشهای تأمین مالی شناختهشده جهانی بهره میگیریم. در یکی دو ماه آینده این محور را به بخش خصوصی واگذار خواهیم کرد. مدل تأمین مالی تدوین شده، سرمایهگذار مشخص است و عملیات اجرایی در بخش تربتحیدریه تا بافق آغاز میشود تا دوخطهسازی این مسیر تکمیل شود.
به گفته وی، پیشبینی ما برای تکمیل این پروژه سه سال است و امیدواریم بتوانیم همانند دوره ۷۸ تا ۸۱ که بخشی از این محور در سه سال ساخته شد، این بار نیز رکورد قبلی را تکرار کنیم. البته در چند ماه گذشته سه بلوک از این محور با اعتبارات دولتی آغاز شده است.
مدیرعامل شرکت راهآهن درباره کریدور شرق–غرب نیز گفت: این مسیر از شمالشرقیترین نقطه کشور، یعنی سرخس، آغاز میشود و تا چشمهثریا در شمالغرب ادامه مییابد و اتصال ریلی ما را از سرخس به ترکیه فراهم میکند. با توجه به اینکه ترکیه قصد توسعه شبکه ریلی خود تا مرز ایران را دارد، تکمیل این محور بسیار ضروری است. هم اکنون ما از مرز رازی به شبکه ریلی ترکیه متصل هستیم اما وجود دریاچه وان و انتقال قطار از طریق کشتی، ظرفیت این مسیر را به حدود یک میلیون تن در سال محدود کرده است.
وی افزود: کریدور شرق–غرب نیز حلقه مفقودهای به نام مرند–چشمهثریا دارد که ۲۲۰ کیلومتر طول دارد و حتماً باید احداث شود. با توجه به آغاز فعالیت ترکیه در سمت خود، امیدواریم این مسیر ظرف سه سال تکمیل شود. مقدمات ساخت در ایران آغاز شده و اخذ مجوزهای دولتی در حال پیگیری است.
ذاکری با اشاره به اهمیت این مسیر گفت: دلیل تأکید دولت و رئیسجمهور، مذاکرات با چین در چارچوب شاخه جنوبی طرح یک راه، یک کمربند است. چین قطب اصلی بار است و طبق اعلام بانک جهانی، در سال ۲۰۳۰ حدود ۵۳۵ میلیون تن کالا بین چین و اروپا جابهجا خواهد شد. در سالهای اخیر ۱۰ درصد این بار از مسیر ریلی منتقل شده که مزیت مهمی است.
وی در خصوص جذابیت سرمایهگذاری در حوزه ریلی بیان کرد: در دنیا نرخ بازگشت سرمایه در زیرساخت ریلی بلندمدت است که همین موضوع مانع سرمایهگذاری میشود. زمانبر بودن ساخت خطوط و تأخیر در رسیدن به حجم بار مورد انتظار از دلایل اصلی آن است. اگر در حوزه ترانزیت تسهیلات کافی فراهم نشود، بارها به سمت سایر شیوههای حملونقل میروند.
ذاکری ادامه داد: در بخش ناوگان، دولت یا باید نرخگذاری را واگذار کند یا در صورت اعمال نرخ، مابهالتفاوت آن را به سرمایهگذار پرداخت کند. نرخ بازگشت سرمایه در ناوگان مناسبتر است و به همین دلیل سرمایهگذاری در این بخش آسانتر از زیرساخت است. امروز تقریباً تمام واگنهای باری و مسافری کشور در اختیار شرکتهای غیردولتی است.
وی افزود: سرمایهگذاری در بخش ریلی مطلوب است اما تا وضعیت ایدهآل فاصله داریم. حجم بار بالاست و هر مسیری که تردد را تسهیل کند، سهم بیشتری جذب خواهد کرد. مسیر چین به اروپا با قطار ۲۱ روزه طی میشود، در حالی که مسیر دریایی ۵۵ تا ۶۰ روز زمان میبرد. بنابراین هر چه تکمیل حلقههای مفقوده ریلی به تأخیر بیفتد، سهم ما از ترانزیت کاهش خواهد یافت.
وی درباره پیشرفت پروژههای کشور گفت: تجربه نشان داده سرعت اجرای پروژهها تابعی از تأمین مالی است. پروژه مهم چابهار–زاهدان اکنون ۸۸ درصد پیشرفت دارد. در سال جاری حدود ۲۰۰ کیلومتر ریلگذاری شده و با تزریق مالی که رئیسجمهور و وزیر راه و شهرسازی بر آن تأکید دارند، تا پایان سال تکمیل خواهد شد. از ۶۳۴ کیلومتر مسیر، ۱۵۰ کیلومتر بهرهبرداری شده بود و در یک سال گذشته هم زیرسازی و هم روسازی با سرعت پیش رفته است.
ذاکری تأکید کرد: مهمترین وظیفه دولت، وزارت راه و شرکت راهآهن این است که فعالیت شرکتهای حملونقل ریلی را اقتصادیتر و درآمد آنها را افزایش دهد. پایداری شرکتها وابسته به درآمد است. باید با توجه به تورم و شرایط کشور، تسهیلات لازم فراهم شود. در جلسات با بخش خصوصی تأکید کردهام که باید درآمدهای خود را به صنعت بازگردانند تا پایداری حفظ شود.
وی افزود: در سال جاری حدود ۶ رویداد سرمایهگذاری در حوزه ریلی برگزار شد و حدود ۱۳۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری غیردولتی به صورت تفاهم و قرارداد شکل گرفت. بخشی از آنها پایان سال گزارش خواهد شد. در ابتدای امسال وعده دادم هر دو ماه یک رویداد سرمایهگذاری معرفی شود و پایان سال نیز گزارش شش رویداد به رسانهها ارائه خواهد شد.
ذاکری گفت: با وجود همه چالشها، انگیزه برای سرمایهگذاری وجود دارد؛ هرچند موانعی مانند ماده ۱۲، موضوعات مربوط به صرفهجویی سوخت و ... شکلاتی ایجاد کرده که باید رفع شود. ضروری است جذابیت سرمایهگذاری در حملونقل ریلی حفظ شود، به ویژه در حوزههای غیرزیرساختی، تا شرکتها بتوانند درآمد خود را بازگردانند و مجدداً سرمایهگذاری کنند.
وی درباره چالشهای ترانزیت توضیح داد: در حوزه ترانزیت، لازم است برخی مسائل بین ما و صاحبان کالا و همچنین بین ما و همسایگان حل شود تا زمان عبور بار، واگن و قطار کاهش یابد. بیشترین مراوده ترانزیتی ما با ترکمنستان است و سادهترین اقدام، الکترونیکی کردن دادههای مربوط به بارهاست. پیش از ورود بار باید گمرک و سازمان استاندارد از اطلاعات آن مطلع باشند. تجربه روسیه در این زمینه موفق بوده و توافق شده طی شش ماه انتقال الکترونیکی دادهها بین ایران و روسیه عملیاتی شود.
معاون وزیر راه و شهرسازی افزود: چالشهای فرآیندی باید حل شود، زیرا بر ترانزیت تأثیر مستقیم دارد. مجموع حمل بار مشترک راهآهن و بخش جادهای به حدود ۲۰ میلیون تن رسیده است؛ رقمی قابل توجه که ۲.۴ میلیون تن آن ریلی و ۱۷.۵ میلیون تن آن جادهای بوده است.