به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، طرح جامع جدید اصفهان در افق ۱۴۲۰، تصویری از شهری را ترسیم کرده که در آن دسترسی آسانتر به خدمات و امکانات، تقویت حملونقل عمومی و غیرموتوری و کاهش وابستگی به خودروی شخصی، بخشی از مسیر ارتقای کیفیت زندگی شهروندان خواهد بود.
وقتی از کیفیت زندگی در یک شهر صحبت میشود، تنها تعداد مدارس، بیمارستانها، مراکز خدماتی یا میزان فضای سبز اهمیت ندارد؛ بلکه پرسش مهم دیگر این است که شهروندان با چه سهولتی و در چه فاصلهای میتوانند به این امکانات دسترسی پیدا کنند.
طرح جامع جدید اصفهان در ترسیم چشمانداز شهر در افق ۱۴۲۰، مفهوم «شهر ۱۵ دقیقهای» را مورد توجه قرار داده است؛ رویکردی که در آن، دسترسی شهروندان به امکانات و خدمات مورد نیاز زندگی روزمره، به یکی از مؤلفههای اصلی کیفیت زندگی شهری تبدیل میشود.
شهر برای شهروند؛ نه شهر برای جابهجایی
در این نگاه، کیفیت زندگی تنها با توسعه فیزیکی شهر افزایش پیدا نمیکند. نحوه توزیع خدمات، امکان دسترسی به آنها و شیوه جابهجایی شهروندان نیز بخشی از کیفیت شهر محسوب میشود.
به همین دلیل، حملونقل در طرح جامع جدید اصفهان در ارتباط مستقیم با کیفیت زندگی دیده شده است. یکی از اهداف خرد حوزه حملونقل، افزایش قابلیت اطمینان و دسترسی شهروندان از طریق حملونقل غیرشخصی عنوان شده است.
برای تحقق این هدف، توسعه خطوط ریلی و BRT، اصلاح و توسعه شبکه اتوبوسرانی، ایجاد و توسعه ایستگاههای حملونقل همگانی و استفاده از شیوههای جدید و انعطافپذیر جابهجایی مورد توجه قرار گرفته است.
در چنین رویکردی، شبکه حملونقل صرفاً ابزاری برای جابهجایی میان نقاط مختلف شهر نیست، بلکه بخشی از زیرساخت کیفیت زندگی و دسترسی عادلانهتر شهروندان به خدمات محسوب میشود.
حملونقل عمومی؛ ستون شهر در دسترس
اگر اصفهان قرار است در افق ۱۴۲۰ به شهری در دسترستر تبدیل شود، حملونقل عمومی باید نقش پررنگتری در جابهجایی روزانه شهروندان ایفا کند.
طرح جامع جدید در همین راستا، علاوه بر توسعه شبکه حملونقل عمومی، بر افزایش جذابیت این سیستم، کاهش متوسط زمان سفر، بهبود زیرساختهای حملونقل همگانی و یکپارچهسازی شیوههای مختلف جابهجایی تأکید کرده است.
هدف، شکلگیری سیستمی است که استفاده از حملونقل عمومی برای شهروندان، انتخابی قابل اتکا، راحت و کارآمد باشد؛ بهگونهای که برای انجام سفرهای روزمره، وابستگی به خودروی شخصی کاهش پیدا کند.
از اتوبوس و مترو تا پیادهروی و دوچرخه
شهر ۱۵ دقیقهای تنها با توسعه مترو، قطار شهری، BRT و اتوبوس ساخته نمیشود.
در سیاستهای طرح جامع، افزایش سهم حملونقل غیرموتوری ایمن نیز به عنوان یکی از اهداف مورد توجه قرار گرفته است. توسعه مسیرهای پیاده و دوچرخه، ارتقای ایمنی و کیفیت این مسیرها و توجه به نیاز افراد کمتوان از جمله سیاستهای پیشبینیشده در این حوزه است.
همچنین توسعه زیرساختهای اشتراک دوچرخه و سایر شیوههای جابهجایی اشتراکی و هوشمند مورد توجه قرار گرفته است.
به این ترتیب، تصویر حملونقل اصفهان ۱۴۲۰ تنها به شبکههای بزرگمقیاس محدود نمیشود؛ بلکه کیفیت جابهجایی در مقیاس محله و مسیرهای روزمره شهروندان نیز بخشی از برنامه آینده شهر خواهد بود.
وقتی حملونقل با شکل شهر پیوند میخورد
یکی از ویژگیهای مهم رویکرد طرح جامع جدید آن است که حملونقل جدا از ساختار فضایی شهر دیده نشده است.
در اسناد طرح، سازمان فضایی پیشنهادی شهر اصفهان، محدودههای مستعد توسعه، کانونهای توسعهای و محورهای سازمان فضایی مورد بررسی قرار گرفتهاند.
از سوی دیگر، در سیاستهای حملونقل، توسعه حملونقل همگانی بر مبنای برنامهریزی فضایی شهر و استفاده از الگوی توسعه مبتنی بر حملونقل عمومی مورد توجه قرار گرفته است.
این رویکرد به این معناست که محل استقرار فعالیتها و خدمات و نحوه دسترسی شهروندان به آنها باید در ارتباط با شبکه حملونقل دیده شود. به بیان دیگر، شکل شهر و شیوه جابهجایی در آن دو موضوع جدا از یکدیگر نیستند.
یکپارچگی؛ کلید جابهجایی در اصفهان آینده
طرح جامع جدید، هدف کلان حوزه حملونقل را بهرهمندی از سیستم حملونقل یکپارچه، کارا و ایمن تعریف کرده است.
این یکپارچگی به معنای کنار هم قرار گرفتن شیوههای مختلف حملونقل و ایجاد امکان جابهجایی آسانتر میان آنهاست.
در چنین مدلی، شهروند میتواند برای سفرهای روزانه خود از ترکیبی از حملونقل عمومی، پیادهروی، دوچرخه و سایر شیوههای جابهجایی استفاده کند؛ بدون آنکه خودروی شخصی تنها راه دسترسی به بخشهای مختلف شهر باشد.
این تغییر نگاه میتواند علاوه بر کاهش وابستگی به خودرو، به کاهش زمان سفر، ارتقای ایمنی، بهبود کیفیت فضاهای شهری و افزایش دسترسی گروههای مختلف شهروندان به خدمات نیز کمک کند.
کیفیت زندگی از مسیر دسترسی
در نهایت، «شهر ۱۵ دقیقهای» را میتوان یکی از نمودهای تغییر نگاه در طرح جامع جدید اصفهان دانست؛ تغییری که در آن کیفیت شهر تنها با میزان توسعه کالبدی سنجیده نمیشود.
شهر مطلوب، شهری است که در آن دسترسی، جابهجایی، خدمات و فضاهای عمومی در خدمت زندگی روزمره شهروندان قرار گرفته باشند.
کوتاهتر شدن مسیر دسترسی به خدمات، افزایش قابلیت اطمینان حملونقل عمومی، توسعه مسیرهای پیاده و دوچرخه و اتصال بهتر بخشهای مختلف شهر، همگی بخشی از یک هدف بزرگتر هستند: ارتقای کیفیت زندگی.
در این چارچوب، شهر ۱۵ دقیقهای بیش از آنکه صرفاً یک الگوی فضایی باشد، بیانگر تغییر زاویه نگاه به توسعه شهری است؛ توسعهای که معیار موفقیت آن، تجربه شهروند از زندگی روزمره در شهر است.
اصفهان ۱۴۲۰؛ شهری نزدیکتر به شهروند
طرح جامع جدید اصفهان در افق ۱۴۲۰، تصویری از شهری را دنبال میکند که در آن شهروند برای دسترسی به نیازهای روزمره خود، کمتر به سفرهای طولانی و خودروی شخصی وابسته باشد و شبکه حملونقل عمومی و غیرموتوری بتواند دسترسی ایمنتر، سریعتر و آسانتری را فراهم کند.
در این تصویر، شهر ۱۵ دقیقهای نه صرفاً یک الگوی کالبدی، بلکه بخشی از رویکرد گستردهتر طرح جامع به شهروندمداری و کیفیت زندگی است.
پس از چهار دهه، یکی از پیامهای طرح جامع جدید اصفهان این است که آینده شهر را باید نه فقط از روی نقشهها و خطوط محدودهها، بلکه از مسیر زندگی روزمره شهروندان سنجید؛ اینکه خدمات چقدر در دسترس هستند، سفرهای روزانه چقدر زمان میبرند و شهروند تا چه اندازه میتواند بدون وابستگی به خودروی شخصی در شهر زندگی و فعالیت کند.
در قسمت ششم پرونده «اصفهان ۱۴۲۰» با عنوان «اصفهان، شهر گردشگری آینده»، جایگاه گردشگری، هویت فرهنگی و اقتصاد شهری و پیوند این مؤلفهها در نقشه راه جدید اصفهان بررسی خواهد شد.