به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، طرح جامع جدید اصفهان، محیطزیست و سلامت را در زمره موضوعات راهبردی قرار داده و برای کاهش آلودگی هوا، مقابله با فرونشست، تقویت حملونقل عمومی و حفاظت از ظرفیتهای طبیعی و سبز شهر، مجموعهای از سیاستها را پیشبینی کرده است.
آینده اصفهان فقط به این بستگی ندارد که شهر در سال ۱۴۲۰ چه تعداد جمعیت خواهد داشت یا چه میزان فعالیت اقتصادی در آن شکل خواهد گرفت؛ پرسش اساسیتر این است که آیا محیط شهر میتواند این آینده را تحمل کند؟
طرح جامع جدید اصفهان در پاسخ به همین پرسش، «محیطزیست و سلامت» را بهعنوان یکی از موضوعات راهبردی خود مورد توجه قرار داده است. در فرآیند تهیه طرح، اسناد و مطالعات متعددی از جمله ارزیابی وضعیت و کیفیت محیطزیست شهر، سند سیاهه آلودگی هوا، گزارش منابع آلاینده دشت اصفهان و «سند جامع فرونشست اصفهان» مورد بررسی قرار گرفتهاند.
بر این اساس، محیطزیست در طرح جامع نه یک موضوع حاشیهای، بلکه یکی از پایههای تصمیمگیری درباره آینده شهر است.
فرونشست؛ مسألهای برای آینده شهر
فرونشست در اسناد طرح جامع صرفاً یک مسأله فنی و زمینشناختی دیده نشده است.
در روندهای کلیدی محیطزیست و سلامت که در فرآیند تهیه طرح مورد بررسی قرار گرفته، «استمرار فرونشست» بهعنوان یکی از روندهای اثرگذار بر آینده اصفهان مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، در بخش آب و زایندهرود، احیای زایندهرود، تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی و کاهش فرونشست بهعنوان بخشی از اهداف طرح مطرح شده است.
این پیوند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در منطق طرح جامع، مسأله فرونشست از مسأله آب جدا نیست. وضعیت منابع آب زیرزمینی، میزان برداشت از آبخوانها و نحوه مدیریت روانآب و منابع آبی، مستقیماً با پایداری زمین و آینده کالبدی شهر ارتباط پیدا میکند.
وقتی آب زیر زمین و شهر روی زمین به هم میرسند
برای کاهش فرونشست، طرح جامع مجموعهای از سیاستها را در حوزه منابع آب زیرزمینی مورد توجه قرار داده است.
پایش و کاهش برداشت از آبخوان اصفهان ـ برخوار، کنترل برداشت از چاههای مجاز، مسدود کردن چاههای غیرمجاز و تغذیه مصنوعی آبخوان از جمله این سیاستهاست.
همچنین جمعآوری و استحصال روانابهای سطحی و استفاده از نزولات جوی برای تغذیه آبخوان و کاهش نرخ فرونشست مورد توجه قرار گرفته است.
بنابراین، در طرح جامع جدید، مقابله با فرونشست بخشی از یک بسته سیاستی گستردهتر برای مدیریت منابع آب و افزایش تابآوری شهر است؛ رویکردی که تلاش میکند مسأله زمین را در پیوند با مدیریت منابع آب دنبال کند.
آلودگی هوا؛ مسألهای چندوجهی
موضوع مهم دیگر، آلودگی هواست. در طرح جامع، یکی از اهداف خرد حوزه محیطزیست، کاهش آلودگی ناشی از منابع ثابت و متحرک تعیین شده است.
برای رسیدن به این هدف، توسعه حملونقل عمومی و بهویژه حملونقل ریلی، پایش و کنترل میزان انتشار آلایندهها از منابع ثابت و متحرک، کاهش سهم وسایل نقلیه آلاینده و جابهجایی یا ساماندهی کانونهای آلاینده مورد توجه قرار گرفته است.
در این نگاه، مقابله با آلودگی هوا تنها به کنترل یک منبع محدود نمیشود؛ بلکه به نحوه جابهجایی شهروندان، محل استقرار فعالیتها و حتی سازمان فضایی شهر ارتباط پیدا میکند.
به همین دلیل، سیاست محیطزیستی طرح جامع با سیاستهای حملونقل و توسعه شهری در یک چارچوب واحد قرار میگیرد.
حملونقل؛ بخشی از راهحل محیطزیستی
یکی از نکات مهم در این رویکرد، ارتباط مستقیم میان سیاست حملونقل و سیاست محیطزیست است.
توسعه و تقویت حملونقل عمومی و ریلی، علاوه بر بهبود دسترسی شهروندان، در طرح جامع بهعنوان یکی از ابزارهای کاهش آلودگی هوا نیز مورد توجه قرار گرفته است.
به این ترتیب، آنچه در قسمتهای پیشین پرونده درباره شهر ۱۵ دقیقهای و حملونقل عمومی مطرح شد، در اینجا با موضوعی دیگر پیوند پیدا میکند: کیفیت هوا و سلامت شهروندان.
کاهش وابستگی به خودروهای شخصی، تقویت شیوههای حملونقل عمومی و توسعه زیرساختهای ریلی میتواند همزمان به بهبود دسترسی، کاهش سفرهای خودرویی و کاهش فشار زیستمحیطی شهر کمک کند.
فضای سبز؛ بخشی از زیستپذیری شهر
محیطزیست اصفهان فقط آب و هوا نیست. در فرآیند تشخیص مسائل طرح جامع، از بین رفتن اراضی زراعی، باغها و پهنههای سبز داخل محدوده شهر اصفهان نیز به عنوان بخشی از مسائل شهر مورد توجه قرار گرفته است.
این موضوع نشان میدهد که حفظ ظرفیتهای سبز و طبیعی شهر، در کنار مقابله با آلودگی و فرونشست، بخشی از نگاه محیطزیستی طرح جامع است.
فضای سبز شهری در این چارچوب تنها یک عنصر زیباییشناختی نیست؛ بلکه بخشی از کیفیت زندگی و زیستپذیری شهر به شمار میرود و حفاظت از آن باید در تصمیمگیریهای مربوط به توسعه شهری مورد توجه باشد.
اصفهان تابآور؛ شهری آماده برای آینده
در چشمانداز و سیاستهای طرح، موضوع محیطزیست در ارتباط با مفهوم تابآوری شهر قرار گرفته است.
مقابله با مخاطرات طبیعی، کاهش آسیبپذیری شهر، افزایش تابآوری و شناسایی مناطق آسیبپذیر از جمله موضوعاتی است که در احکام طرح مورد توجه قرار گرفتهاند.
این نگاه، شهر آینده را شهری تصور میکند که صرفاً برای شرایط عادی برنامهریزی نشده است؛ بلکه باید بتواند در برابر فشارهای محیطی و مخاطرات طبیعی نیز عملکرد خود را حفظ کند.
از این منظر، تابآوری بخشی از همان تصویری است که طرح جامع از اصفهان ۱۴۲۰ ارائه میدهد؛ شهری که توسعه آن باید همزمان با افزایش توان سازگاری با مخاطرات و محدودیتهای محیطی پیش برود.
محیطزیست؛ محدودیت توسعه یا شرط توسعه؟
یکی از پیامهای مهم طرح جامع جدید این است که محیطزیست نباید پس از توسعه شهری مورد توجه قرار گیرد؛ بلکه باید از ابتدا در تصمیمگیری درباره آینده شهر حضور داشته باشد.
وقتی آب محدود است، فرونشست ادامه دارد، آلودگی هوا یک مسأله جدی است و بخشی از ظرفیتهای سبز شهر در معرض تغییر قرار دارد، توسعه شهری باید با این واقعیتها هماهنگ شود.
به همین دلیل، در طرح جامع جدید، مسائل محیطزیستی در کنار اقتصاد، اجتماع، کالبد و زیرساخت، بخشی از تحلیل یکپارچه وضعیت شهر را تشکیل دادهاند.
در چنین رویکردی، محیطزیست صرفاً مانعی در برابر توسعه نیست؛ بلکه یکی از شروط تداوم توسعه و زیستپذیری شهر در بلندمدت است.
اصفهان ۱۴۲۰؛ آیندهای که باید قابل زیستن باشد
طرح جامع جدید اصفهان در نهایت تلاش میکند میان توسعه و ظرفیتهای محیطی شهر تعادل برقرار کند.
آب و زایندهرود، منابع آب زیرزمینی، فرونشست، آلودگی هوا، فضای سبز و مخاطرات طبیعی، موضوعاتی جدا از یکدیگر نیستند؛ اینها بخشهایی از یک مسأله بزرگتر هستند؛ آینده زیستپذیر اصفهان.
در چنین نگاهی، موفقیت طرح جامع زمانی معنا پیدا میکند که اصفهان بتواند همزمان با توسعه اقتصادی و اجتماعی، محیطی سالمتر، ایمنتر و تابآورتر برای زندگی شهروندان فراهم کند.
اصفهان ۱۴۲۰ فقط شهری برای زندگی بیشتر نیست؛ باید شهری برای زندگی بهتر و ایمنتر باشد.
در قسمت بعدی پرونده «اصفهان ۱۴۲۰»؛ «نقشهای برای اصفهان؛ شهر آینده چگونه سازمان پیدا میکند؟»؛ روایتی از سازمان فضایی پیشنهادی، کانونهای توسعه، پهنههای شهری و چگونگی هدایت رشد آینده اصفهان.