شناسهٔ خبر: 238270 - سرویس مسکن و شهرسازی
نسخه قابل چاپ

برنامه اقدام تهران و البرز؛ گامی امیدبخش در مسیر توسعه متوازن

علی سرو امان الهی علی سرو امان‌الهی، پژوهشگر شهرسازی و معماری در یادداشتی با عنوان«برنامه اقدام تهران و البرز؛ گامی امیدبخش در مسیر توسعه متوازن» نوشت: سال‌هاست که ساکنان تهران و البرز، با پدیده‌ای به نام «زندگی در تنش» دست‌وپنجه نرم می‌کنند. مشکلا ت آبی، آلودگی هوا، ترافیک‌های نفس‌گیر و بارگذاری‌هایی که ظرفیت زیستی این دو استان را به تحلیل برده و کاهش داده است.

به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، در یادداشت علی سرو امان‌الهی، پژوهشگر شهرسازی و معماری آمده است: 

تصویب‌نامه هیئت وزیران با عنوان «برنامه اقدام برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استان‌های تهران و البرز» را می‌توان یکی از گام های مهم نظام حکمرانی کشور در سال‌های اخیر برای تغییر این وضعیت دانست. سندی که در آن، به جای نگاه‌های جزیره‌ای، شاهد هم‌افزایی ۱۵ وزارتخانه و نهاد عالی هستیم. در واقع  این سند یکی از تصمیم های واقع‌بینانه و اثر گذار در حوزه مدیریت شهری و آمایش سرزمین درکشور است . این سند که به پیشنهاد شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به تصویب هیئت وزیران رسیده، نشان می‌دهد دولت اراده کرده است جهت‌گیری‌های کلان اسناد بالادست را به احکام اجرایی مشخص و قابل پیگیری تبدیل کند.

از  نقاط قوت این سند می­توان به، پذیرش محدودیت‌های اکولوژیکی و زیرساختی مجموعه شهری تهران-البرز و تبدیل این محدودیت ها به ضوابط عملی و قابل اشاره کرد . تعیین سقف آب شرب، گاز، برق و بنزین قابل تأمین پایدار به‌عنوان مبنای برنامه‌ریزی جمعیتی و کاربری زمین، گامی ارزشمند در مسیر تحقق «برنامه‌ریزی حساس به آب و محیط‌زیست» است؛ رویکردی که در سند ملی آمایش سرزمین و سیاست‌های کلی نظام در حوزه شهرسازی مورد تأکید قرار گرفته و اکنون فرصت اجرا یافته است.

ممنوعیت تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی، اقدامی مؤثر در صیانت از سرمایه‌های طبیعی کشور و همراستایی با قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌هاست. محدود کردن بارگذاری جمعیتی و فعالیتی فراتر از ظرفیت طرح‌های جامع و تفصیلی نیز فرصتی مغتنم برای افزایش اعتبار و تحقق‌پذیری طرح‌های شهری مصوب فراهم می آورد. الزام به رعایت مقررات ملی ساختمان در حوزه مدیریت آب و انرژی، هدف‌گذاری جایگزینی منابع آب فضای سبز با پساب، و تأکید بر استفاده از عناصر خشک‌منظر، همگی نشان‌دهنده پیوند عملی این سند با قانون برنامه هفتم پیشرفت و قانون هوای پاک است.

تلاش برای بازنگری مستثنیات ممنوعیت استقرار صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری تهران و تدوین برنامه انتقال صنایع آب‌بر و انرژی‌بر به سواحل جنوب، در چارچوب تقسیم کار ملی و سازمان فضایی مطلوب سند آمایش سرزمین قرار می‌گیرد و می‌تواند زمینه توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها را در پهنه سرزمین فراهم آورد. پیش‌بینی تهیه لوایح اصلاحی برای بهبود نظام درآمدی شهرداری‌ها و تقویت مدیریت یکپارچه مجموعه شهری نیز نشان از نگاه آینده‌نگر طراحان سند دارد.

در مجموع می توان گفت، برنامه اقدام از نظر تشخیص مسئله، همراستایی با اسناد بالادست و تبدیل سیاست‌های کلان به احکام اجرایی مشخص، سندی رو به جلو و امیدآفرین تلقی می شود. این ویژگی‌ها آن را به فرصت ارزشمندی برای بازنگری رابطه میان توسعه و ظرفیت‌های زیستی کشور به ویژه در این دو استان تبدیل کرده است.

برای بهره‌برداری هرچه کامل‌تر از ظرفیت‌های این سند و تبدیل آن به سندی اجرایی و هدایت کننده می‌توان برروی چند اقدام  مهم که اتفاقاً درسند نیز به آنها اشاره شده تاکید کرد:

نخست، اعلام بسته مشوق‌های شفاف و جذاب برای انتقال صنایع و سرمایه‌گذاری در مناطق دارای مزیت، به‌ویژه سواحل مکران و استان های غرب  و شمال غرب کشور که بیشترین نرخ مهاجرت به استان های تهران و البرز را دارند، تا فرآیند پالایش عملکردی با سرعت و انگیزه بیشتری پیش برود.

دوم، تقویت سازوکار پایش با بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای تخصصی و انتشار منظم گزارش‌های پیشرفت، تا هم اعتماد عمومی افزایش یابد و هم مسیر اجرا هموارتر شود.

سوم،  تامین منابع مالی پایدار و اولویت دادن به اصلاح مدل درآمدی شهرداری‌ها تا انگیزه‌های ساختاری برای توسعه متوازن تقویت گردد.

و چهارم، پیوند نزدیک‌تر این برنامه با سیاست‌های ملی اشتغال و سرمایه‌گذاری، تا محدودیت‌های اعمال‌شده در تهران و البرز با فرصت‌های تازه در سایر نقاط کشور همراه شود، ضمن اینکه جلب مشارکت  مردم ، صاحبان صنایع و... می تواند اعتماد جامعه را افزایش داده و به اجرایی تر نمودن این سند کمک نماید.

آینده تهران و البرز فقط با ساختن راه ها و تاسیسات بیشتر یا محدود کردن توسعه رقم نمی خورد، آینده بهتر زمانی شکل می گیرد که مردم بتوانند نزدیک­تر به محل زندگی خود کار کنند، منابع طبیعی برای نسل های بعد باقی بماند، فعالیت های اقتصادی در جای مناسب مستقر شوند و شهرها در هماهنگی با محیط پیرامونشان رشد کنند. شاید معیار واقعی موفقیت این برنامه آن روزی باشد که برای زندگی بهتر، دیگر لازم نباشد همه راه­ها به تهران ختم شوند؛ روزی که هم شهرها توانمندتر باشند، و سرزمین و منابع طبیعی مجال نفس کشیدن پیدا کنند.

در کل برنامه اقدام تهران و البرز، فرصت مغتنم و امیدبخشی است که با تکمیل فرآیند های آن و تداوم اراده اجرای برنامه، به نقطه آغاز تحول مثبت در مدیریت رشد کلان‌شهرها و توزیع متوازن‌تر توسعه در پهنه سرزمین تبدیل شود؛ فرصتی که شایسته حمایت و همراهی همه دلسوزان توسعه پایدار کشور است.